รูปแบบของการปกป้องนั้น บางครั้งก็ไม่มีใครได้รู้เห็น  แต่ที่แน่ๆทุกสิ่งเป็นความเท่าเทียมที่ธรรมชาติได้สร้างขึ้นมา รูปหนึ่งของความเท่าเทียมอยู่ในรูปของการให้สิทธิ์เลือก เลือกหยิบจับ “สิ่งที่ดีที่สุด” มอบให้กับชีวิตหนึ่งๆ

อันว่า “สิ่งที่ดีที่สุด” นั้น มีหลากหลายรูปธรรมให้จับต้อง เครื่องวัด “สิ่งที่ดีที่สุด” คืออะไรใครรู้บ้างบอกกันหน่อย บรรทัดฐานที่ใช้วัดนั้น เป็นหนึ่งเดียวเหมือนกันแน่หรือ เป็นของจริงแน่นอนเลยหรือว่าสิ่งนั้นเป็นสิ่งเดียวกัน

แล้วเรื่องราวของคนธรรมดา สามารถเป็นสิ่งที่ดีที่สุดของเขาได้บ้างไหม

ในคืนที่เดินทางไกลต่อขึ้นไปสู่แดนอีสาน เมื่อเท้าเหยียบพื้นดินสุวรรณภูมิฉันก็ให้แท๊กซี่่คันหนึ่งนำพาไปสู่สถานีรถทัวร์

หนุ่มคนขับรุ่นราวคราวลูก คงถูกโฉลกอะไรสักอย่าง ชวนฉันสนทนาตลอดทาง

“พี่อยู่ใต้ที่ไหนหรือพี่”

“ผมเคยไปอยู่ภูเก็ตนะพี่”

“จ๊าบมากเลยพี่ เดินทางแบกเป้ใบเดียว”

“สงสัยพี่จะพูดภาษาฝรั่งคล่องนะพี่”

“พี่จะไปทำไมที่บุรีรัมย์ละพี่”

“ทำไมไปอีสานละพี่ ทำไมไม่นัดเจอกันที่ไหนสักแห่งละพี่”

“โห เพื่อนพี่คนนี้เขาคงสำคัญกับพี่มากเลยเนอะ”

“มีความสุขเนอะพี่เนอะ ได้ไปเจอเพื่อน เล่าเรื่องราวสมัยเรียนสนุกๆด้วยกัน กินข้าวกันไปคุยกันไป คุยกับคนรู้ใจนี่มีความสุขนะพี่นะ”

………………………………………

แล้วฉันก็ชวนเขาสนทนาบ้าง  “น้องเป็นคนบ้านไหน”  “เมืองพลครับ”

“ขับแท๊กซี่นานแล้วเหรอ”  “ไม่กี่ปีมานี่เองครับ”

“มีเงินพอใช้หรือเปล่า”  “มันต้องเหลือบ้างเป็นธรรมดาพี่”

“มีครอบครัวแล้วยังน้อง”  “ผมมีแฟนครับ…..เงียบ”

“อย่างนี้ที่บ้านก็เหลือแต่พ่อแม่ซิ แล้วไปเยี่ยมบ้างหรือเปล่า”

“ไปครับไป ผมไปช่วงสงกรานต์ ไปวันที่คนอื่นเขากลับกันหมดแล้ว ไปตอนนั้นดังดี เจอคนมากมาย มีแต่เราคนเดียวที่คนมาหามาคุยด้วย เด่นดี”

“ไปเมืองพลนี่ใช้เวลานานเท่าไร” “๓ ชั่วโมง”

“อะไรขอนแก่นใกล้อย่างนั้นเลยเหรอ”  “ผมขับแท๊กซี่ไปเองครับ”

“แล้วบุรีรัมย์ไกลมั๊ย” “ใกล้ๆกันแหละพี่ เดี๋ยวนี้รถเยอะ ไปง่าย”

):X%$#@#&**

“พี่น้องมาทำงานกรุงเทพฯกันหมดเลยเหรอ”

“พี่สาวอยู่บ้านกับแม่ นี่ก็มาชวนผมให้สมทบเงินให้พ่อ  พ่อเขาจะบวชลูกคนเล็ก จัดงานใหญ่เชียว เชิญคนมาเยอะ พ่อผมเขาพิการ”

“ฟังดูแล้วพ่อของน้องนี่เป็นคนใจใหญ่ดีเนอะ”

“ใช่ๆ เขามีคนรู้จักเยอะ ไปคุยกับใครเขายอมทำให้พ่อผมหมดแหละ แต่ก่อนเมื่อยังไม่พิการ แกเป็นผู้ใหญ่บ้าน ใครๆก็ฟังแกหมด ใครขอให้ช่วยทำอะไรแกทำให้หมด ผมนับถือแกนะ แกสู้จริงๆ ขนาดแกพิการ แกไม่เคยขอเงินผมเลย ทำอะไรของแกไป”

……………………….

“คิดยังไงถึงมาขับแท็กซี่ละ”

“สมัยก่อนผมชอบไปกับเพื่อนกลุ่มหนึ่ง ไปเล่นเกมส์หยอดเหรียญนะพี่ เคยเห็นมั๊ย ผูกเหรียญกับเชือกแล้วหยอดไม่ให้ตู้กินนะพี่ หยอดลงไปพอมีเสียงคลิกก็ดึงมันขึ้นมาให้เร็ว พี่นึกออกมั๊ย……..เล่นกันเป็นทุกคน……..วันหนึ่ง เพื่อนมันชวนไปขโมยเสื้อผ้าหน้าราม วิ่งหนีมาพร้อมเสื้อผ้ารองเท้า ชาวบ้านแถวนั้นเขาล้อมวง โชคดีแหวกวงล้อมมาได้….ตั้งแต่วันนั้นก็คิดได้ว่าถึงเวลาที่ควรทำอะไรสักอย่าง เกิดมาทั้งที่ควรมีอะไรเป็นชิ้นเป็นอันกับเขาบ้าง…..ทีแรกก็ไปทำงานบริษัท……”

“โห…..” อุทานในใจ…เงียบ….ไม่กล้าคุย…ไม่ได้กลัว..แค่เกรงว่าจะกลายเป็นสอนไม่ถูกที่ถูกเวลา

“ผมมาคิดๆดูแล้ว ผมเสียเวลาไปนานเชียวพี่ นี่ตอนนี้ผมมีแฟน…..ก็มีปัญหากันบ้าง……เงียบ….คนเรานะพี่ โตแล้วก็ควรมีอะไรเป็นเป้าหมายยึดบ้าง พอเราเหลวไหลมาก่อน ผมก็เข้าใจเค้านะพี่…….ผมมานึกดูนะพี่ ถ้าคืนนั้นที่หน้าราม ผมถูกกระทืบจนตายหรือติดคุก…..ผมจะเป็นยังไง….วันนี้ผมคงไม่ได้มาอยู่อย่างนี้..ขับแท็กซี่อย่างนี้…เงียบ…..”

……………………….

สายตาพลันมองไปเห็น นครชัยแอร์อยู่ข้างหน้า

“น้องๆ ความดีของน้องมีมากนะ ความดีได้ช่วยน้องไว้ โชคดีจริงๆ ดูแลความดีของตัวเองไว้นะ” ยื่นค่าโดยสารให้ “ขอบคุณที่มาส่งนะน้อง” แล้วก็พาตัวลงมาจากรถ

ตัวอย่างที่เล่าข้างบนนี้ เป็นเรื่อง”สิ่งที่ดีที่สุด” ของชีวิตได้หรือเปล่า   เรื่องราวอย่างที่เล่าข้างบนนี้ เป็นสิ่งธรรมดาๆหรือเปล่า

แล้วไอ้เจ้า “สิ่งที่ดีที่สุด” นั้นดีที่สุดอยู่ทุกเมื่อเชื่อวัน ใช่แน่หรือ

สิ่งที่กล่าวกันว่า “่ดีที่สุด” เป็นสมบัติเฉพาะของช่วงเวลาหนึ่งเท่านั้นหรือเปล่า น่าคิดเหมือนกันนะ

สำหรับหนุ่มโชเฟอร์ข้างบน เขาได้ใช้สิทธิ์เลือกสิ่งที่ดีที่สุดของเขาแล้วยัง เห็นบ้างหรือเปล่า

รู้สึกไหมว่ามีข้อจำกัดที่ทำให้การเลือกของเขาอยู่ภายใต้เงื่อนไข  แต่เขาก็ได้ลงมือเลือกไปแล้ว เลือกเงื่อนไขที่ส่งความเหมาะสมมาให้

รู้สึกไหมว่าเขาเป็นคนซื่อสัตย์ ซื่อสัตย์กับความรู้สึกของตัวเองจนกล้าเล่า แล้วความกล้านั้นก็ได้ช่วยให้ความทรงจำที่มีอยู่ของเขามีค่า หนุนเนื่องนำพาตัวให้คงไว้ซึ่งการดูแลตัวเองได้ ถึงแม้สิ่งที่ดีที่สุดจะไม่ใช่สิ่งเดียวกับที่เขาเลือกก็ตาม

๗ มีนาคม ๒๕๕๓

สีที่ระบายซ้ำลงบนความรู้สึกได้เพิ่มความไวแห่งผัสสะจนสัมผัสได้ถึงความรักที่ผู้คนมีให้ต่อกัน

รับรู้ว่ารอบตัวของทุกนาทีที่ใช้ชีวิตมีคนที่รักกันอยู่ไม่น้อย

รับรู้ว่าคนรอบตัวต่างมีแต่ความรักที่มอบให้ต่อกันแม้จะมีกำแพงบางๆขวางกั้น

รับรู้ว่าความรักที่ก่อเกิดต้องใช้เวลาที่ยาวนานเหมือนๆกัน

ในเมื่อการหล่อเลี้ยงความรักต้องการเวลาที่ยาวนานแล้วทำไมเล่า วันนี้ผู้คนจึงไม่จัดการระบายสีของความรักให้กับชีวิตของตัวเองเสียใหม่ให้สดใส วันใหม่ของชีวิตที่ดีกว่าเมื่อวานจะได้มาถึงมือง่ายๆ

มะละกอที่เทวดาเพาะให้และดินตรงที่ปลูกใหม่ สอนมวยเรื่องการหล่อเลี้ยงและความแข็งแรงแห่งตนให้ด้วยนะนี่

ชีวิตที่ผ่านหลากหลายสีมาก่อนสอนให้ได้รู้และเรียนรู้

การเรียนรู้ว่าความเสียดทานหนักๆที่ผ่านเข้ามาในชีวิตก็เป็นแค่สีที่ระบายเข้มไปหน่อยเท่านั้นเอง

ให้ความรู้ที่ทำให้เข้าใจอะไรๆมากขึ้นๆตามเวลาที่ใช้ไปกับการระบายสีใ้ห้ชีวิต

ความหนักแน่น ความอดทน ความอ่อนโยนต่อชีวิตคือคุณค่าที่การระบายสีให้กับชีวิตได้มอบให้

ได้คืนมาซึ่งชีวิตที่เข้าใจซึ้งว่าอะไรคือสุดทางของชีวิตที่ต้องการเดินไปให้ถึง

ใช้ชีวิตที่แตกต่างบนพื้นที่ที่แตกต่างก็ไม่เห็นจะทำให้เป็นอะไรไปเลยนี่นา จะกลัวไปไย

สิ่งที่มีปรากฏอยู่ในธรรมชาติที่สวนป่าได้มอบให้ ได้แฝงปัญญาปฏิบัติในแง่มุมที่หลากหลายไว้ให้ได้ทบทวนตัวเองด้วย

ขอบคุณการได้มานอนและมาเยือนสวนป่านับแต่วันวานค่ะ

ขอบคุณกับความ “คิดได้” ที่ลงมือทำเลยกับการมาสวนป่าของตัวเองจริงๆ

นาคให้น้ำที่สวนป่าให้ภาพงดงามยามเช้าชุ่มฉ่ำใจยามเห็นเน้อ

ตื่นนอนในวันรุ่งขึ้น อาบน้ำแต่งตัวแล้วก็พาตัวออกไปเดินตามดูธรรมชาติให้เต็มอิ่มก่อนถึงเวลากลับ ปรากฏว่าพ่อครูตื่นให้น้ำต้นไม้แล้ว

แม้เมื่อคืนอากาศจะไม่ร้อน เช้านี้ก็ยังรู้สึกถึงไอร้อนในอากาศว่ายังมีเหลืออยู่ไม่น้อยทั้งๆที่มีน้ำพุ่งเป็นฝอยกำลังทำงานให้ความชุ่มชื้นอยู่

ยืนดูไปที่มุมหนึ่งของหน้าบ้านที่พ่อครูนอน เห็นน้ำฟูฝอยแล้วรู้สึกถึงละอองน้ำเวลาฝนตก เหมือนกันอย่างไรอย่างนั้นเลยแหละ

หันตัวมองตามฝอยน้ำที่พ่นออก สายตาก็เหลือบไปเห็นสีอะไรแวบๆสดใสสว่าง มองตามไปเต็มตาก็ได้เห็นว่าในทิศที่น้ำสะท้อนกับแสงแดดเกิดสีคล้ายรุ้ง ทีนี้เลยปรับมุมมองไปตามทิศของแสงเต็มพิกัด เจอแล้วรุ้งตัวน้อยเล่นน้ำอยู่สวยเชียว

รุ้งตัวน้อยแอบมากินน้ำให้เห็น น่ารักจริงๆ

และนี่ก็คือตัวการที่ชวนรุ้งมา

สักครู่พ่อครูก็ชวนไปชมสวน เล่าให้ฟังเรื่องหลักคิดการปลูกพืชระบบชิดที่สะกิดใหู้พัฒนาพืชยืนต้นเป็นผักริมรั้วกินได้ไว้รับแขกเยือน  ได้สัมผัสมุมคิดของพ่อครูหลากหลายมุมทีเดียวเชียวเกี่ยวกับการรวบรวมพันธุ์พืชไว้ให้ลูกหลานเหลนโหลนฯลฯ

ต้นมะกรูดที่ล้มสอนมวย “รากที่หยั่งไว้ดี แม้ต้นล้มก็สามารถอยู่รอดได้ ไม่ควรกลัวมันตายเข้าไปโอบอุ้มแบบทำลายจนรากมันโดนถอนทิ้งซะ”

รู้สึกขอบคุณโลกที่ส่งพ่อครูบามาเกิด  ขอบคุณจริงๆนะคะกับความคิดยิ่งใหญ่ที่เต็มไปด้วยความปรารถนาดี เมตตาปราณีที่มีต่อโลก

ขอบคุณแทนเด็กๆรุ่นหลานเหลนโหลนที่ฟ้ามีตา ส่งคนมาช่วยสร้างพื้นที่แห่งนี้ขึ้นมาให้ได้พึ่งพาต่อไปในเวลาข้างหน้า

รากแก้วที่หยั่งดินไม่แข็งแรงพอ ลมก็สามารถพัดพาให้ล้มได้ แต่ต้นที่ล้มก็ยังอยู่ได้ เมื่อยังมีรากค้ำจุนอยู่

เดินชมสวนกันครบรอบแล้วก็พากันกลับมาบ้าน  กินอาหารเช้ากันง่ายๆด้วยน้ำพริกถ้วยเก่าที่แสนอร่อย แม่หวีก็แค่ลวกผักมาให้จานใหญ่  พ่อครูเด็ดมะเขือเทศมากินกับข้าว ง่ายๆกันแค่นี้ก็อิ่มท้องอร่อยไปอีกมื้อ เป็นชีวิตที่ง่ายๆดีจริงๆ

มะสัง ไม้ทนแล้ง ที่ไม่ต้องดูแลก็แข็งแกร่งพอที่จะเติบโตได้ด้วยตัวเอง ลูกที่สุกแล้วมีกลิ่นหอมอ่อนๆเฉพาะตัว

ระหว่างกินข้าวเมื่อฉันหลุดปากไปว่าชอบกินมะเขือเทศสด อร่อยดี ดูเหมือนพ่อครูดีใจนะ แล้วต่อมามะเขือเทศตะกร้าใหญ่ก็พร้อมสำหรับเป็นของฝากให้นำกลับบ้าน

ขอแค่มีรากแม้ต้องยืนหยัดต่อสู้ก็ยังรอดได้สบายๆ

ตอนแรกที่เห็นน้ำหนักของฝากก็ว่าจะไม่รับติดมือมาด้วยแล้ว แต่แล้วก็นึกขึ้นมาได้ ติดมือไว้หาเรื่องไปเจอคนเมืองกรุงที่ส่งเสียงเจื้อยแจ้วมาเมื่อคืนก็ไม่เลวนี่นา พอมีเวลาที่จะไปเจอตัวกันได้ ของที่นำกลับไปก็ไม่ได้สร้างภาระให้ลำบากอะไร บริการ delivery เกิดขึ้นมาด้วยเหตุนี้แหละ

ระหว่างรอเดินทาง ก็ใช้เวลาอำลาสวนป่าไปพลาง เดินไปก็ได้เห็นเตาดาโกต้าที่ใครไม่รู้ทำทิ้งไว้ ร่องรอยของการใช้เตาทิ้งไว้ให้เห็นผ่านก้นหม้อดินเผาที่ก้นดำ ด๊ำ ดำ

ร่องรอยของเตาดาโกต้าที่บอกให้รู้ว่าทำไมก้นหม้อดินเผาจึงดำ ด๊ำ ดำ

ถึงเวลาแห่งการลาจาก พ่อครูก็แจกกอดเต็มอ้อมแขนให้  แม่หวีขับรถมาส่งที่ท่ารถ ไปถึงท่ารถก็เป็นเวลาพอดีกับรถใกล้ออกพอดี๊พอดี

อืม เวลาที่ผันผ่านเมื่อได้อยู่กับธรรมชาติและคนดีๆผ่านไปเร็วยิ่งนัก อย่างนี้เมื่อมีโอกาสอย่าปล่อยเวลาไปซะนะ

บอกลาแม่หวีพร้อมกอด ไม่อยากกลับแต่ก็ต้องกลับแล้วคือคำที่บอกออกจากปากเหมือนที่บอกพ่อครูก่อนจากกัน

ลานไผ่ก็เป็นครูสอนและชี้มุมคิดถ้ารู้จักดู รู้จักสังเกต รู้จักเอ๊ะซะบ้าง

รถเคลื่อนตัวออกจากท่ารถสิบเอ็ดโมงเป๊งมาถึงเมืองกรุงเวลาสี่โมงเย็นนิดๆ ถึงท่ารถก็โทรถามทางกับเจ้าแม่แห่งโรงเรียนเด็กวัยสะรุ่น  เจ้าแม่บอกมาง่ายๆว่า รามอินทรา กิโลเมตรที่ ๔  ขึ้นแท๊กซี่ก่อนแล้วจะโทรมาบอกทางกับโชเฟอร์ให้เอง

ในใจนึกเอ๊ะว่าแล้วพี่จะรู้ได้ยังไงว่าใช่หละน้อง เอาก็เอาจะบอกทางผ่านโชเฟอร์ก็ได้(วะ)  โชคดีที่ได้โชเฟอร์ที่ใจดีมากมายช่วยบริหารเส้นทางและแนะนำเพิ่มความรู้เรื่องเส้นทางให้

ได้ความจริงที่ปรากฏว่าโชเฟอร์ก็ไม่รู้ว่าตรงไหนคือจุดหมายกิโลเมตรที่ ๔  เขาบอกว่าไอ้เจ้ากิโลเมตรที่ ๔ นั่นนะ คนที่ใช้เส้นทางอยู่ทุกวันเขาใช้เรียกกัน ไม่ใช่แท๊กซี่หรอก  เขาบอกเขาพอรู้ว่าอยู่ตรงไหน จะเลี้ยวตรงซอยไหน แต่ไม่มั่นใจ เอาไว้ใกล้ๆถึงแล้วค่อยโทรถามทางให้อีกครั้งก็แล้วกัน

ความงามและความสุขอยู่รอบตัวเรานี่เอง ขอแค่รู้จักมองก็จะพบเจอกับมัน

วิ่งรถผ่านไปไม่นาน เสียงโทรศัพท์ก็ดังขึ้น ถึงไหนแล้วพี่หมอเจ๊ ก็ตอบไปว่า ถึงม….แล้ว อ้าว มาเร็วดีจริง เกือบถึงแล้วๆ เสียงว่ามาอย่างนั้น โชเฟอร์ก็ขับตรงต่อไป จนมองเห็นป้ายม.วีแบค เลี้ยวขวับเข้าไป ขับไปเรื่อยๆจนเห็นป้ายเขตโรงเรียน ก็ชวนกันหาซอยเลี้ยวขวา เจอแล้วก็ขวับเข้าไปในซอยแล้วก็พากันงงๆเมื่อมองไปเห็นแต่อาคารคล้ายๆบ้านเรือนอาศัยเต็มไปหมด

แล้วโชเฟอร์ก็ตาไวเห็นสาวร่างเล็กที่ออกมากร่างโบกรถอยู่หน้าปากซอยโรงเรียน นั่นไงๆเขาออกมาดักอยู่หน้าโรงเรียนจริงๆนะแหละ โชเฟอร์บอก

เมื่อรถเลี้ยวขวับเข้าไปจอดนิ่ง วัยรุ่นตัวน้อยๆที่เดินอยู่แถวนั้น ก็ได้มีโอกาสฝึกบริการแขกของคุณแม่  ขอบคุณนะลูกที่ช่วยกันขนของให้ป้าหมอได้พักไหล่และมือชั่วคราว

พาตัวเดินเข้าไปในห้องพักครูด้วยกัน ดูเหมือนครูในห้องพากันกระเจิงออกมาเลยเชียว ถึงเวลาโรงเรียนกำลังเลิกนะเอง  ส่งของแล้วก็ช่วยกันแพ็คส่วนที่เหลือไว้เดินทางต่อ  เปิดวงอารยะนินทาแบบสั้นๆพอให้ชื่นใจแบบรักษาวัฒนธรรมชาวเฮเอาไว้มั่นงั้นแหละ

ราบเรียบเกินไปก็ดูเหมือนไร้รสชาติแห่งสี ไร้สีสันหรือเปล่า

โดดเด่นหรือเปรี้ยวซะบ้างแบบเจ้าแม่ก็ไม่เลวหรอกนะ น่าดู น่าชมดีออก

ก่อนจากกันก็มีการเล่นตี่จับกับปากระดาษกับเจ้าแม่ที่ทำให้โชเฟอร์แท๊กซี่งง ง้ง งง จนกล้าเอ่ยปากถามระหว่างนั่งรถออกไป  ก็เป็นอะไรที่ได้แลกเปลี่ยนมุมมองสะท้อนให้แท๊กซี่ได้อึ้ง สัมผัสว่าวิธีคิดอะไรบางอย่างเกิดขึ้นกับตัวเขาไปด้วย นับว่าเป็นเรื่องดีๆที่ได้ทำโดยไม่ได้ตั้งใจ

ถึงที่พักที่นัดหมายกับนางฟ้าน้อยๆไว้ ก็พาตัวเข้าไปพักแล้วออกมาเติมความตึงให้ท้อง อิ่มแล้วก็พาตัวไปเข้าร้านเน็ต เปิดอ่านเรื่องราวบนลานและตอบรับอีเมล์

ระหว่างกินข้าว เจ้าแม่ก็ส่งเสียงมาด้วยความห่วงใย เอ่ยปากขอบคุณและขอโทษในสิ่งที่รู้สึกว่าได้เสียมารยาททำลงไปก่อนจากกันมา

คำบอกเล่าที่บอกกลับมาทำให้ขำๆอีกแล้ว คนอะไรทั้งไฮเปอร์ทั้งอารมณ์ดี ทำได้ยังไงทั้งวัน เก่งจริงๆ

แม้แต่มดยังอบอุ่นกับรังที่ใส่ถุงไว้ให้มันอยู่ได้เลย คนที่ไม่เชื่อว่าสวนป่าให้ความอบอุ่นเหมือนบ้านก็ไปลองได้เลย

คืนนี้ได้นอนห้องแอร์แต่รู้สึกไม่สบายเหมือนนอนที่สวนป่าเลยแหละค่ะ

๙ มีนาคม ๒๕๕๓

บันทึกอื่น :

๑. ใช้ความกลัวเป็นครู

๒. ของฝากชาวเฮฮาศาสตร์

๓. ก่อนที่ฝนจะหล่อเลี้ยงให้ใจได้ความชุ่มชื่น

มื้อนี้ได้ลิ้มรสราดหน้ายอดผักที่ไม่เหมือนใครและไม่มีใครเหมือน ยอดผักที่นำมาใช้เป็นยอดฟักทองอ่อนๆเคี้ยวแล้วกรุบกรอบอร่อยกว่ายอดฟักแม้วที่เคยลิ้มรสที่บ้าน  ผักสดที่เด็ดจากต้นในสวนป่ามื้อนี้สอนปัญญาปฏิบัติให้ระหว่างกินเลยเชียวนา ลิ้นที่รับรสเรียนรู้และแยกแยะความสดไม่สดของผักในอาหารไปเรียบร้อยครูบาเลยแหละจิบอกไห่

ใครอยากเรียนก็อย่ารอช้ารีบส่งใบสมัครไว้ซะนะคะ

ผักสลดใบเหี่ยวไม่ได้เป็นผักที่ขาดความสดใหม่ไปซะทั้งหมด เป็นคนที่ยังยืนหยัดตนได้แล้วพาตัวสลดเหี่ยวเฉาทำตัวเองนะ อายผักกันบ้างเน้อ

อิ่มท้องแล้วก็เดินไปตามร่องสวน สำรวจพันธุ์ไม้ที่เทวดาปลูก รอหลุมที่คนงานขุดให้เพื่อเตรียมปลูกมะละกอที่เทวดาปลูกให้พ่อครู ได้หลุมแล้วพ่อครูก็ชวนช่วยกันปลูกมะละกอ ปลูกเสร็จแล้วต่างคนต่างให้เวลาส่วนตัวกับตัวเองละลายความร้อนที่บรรยากาศรอบตัวรุมเอาตามสไตล์ของตัว

พ่อครูละลายความร้อนด้วยการเดินให้น้ำต้นไม้อีกรอบ  เมื่อเช้าได้เรียนรู้จากฝักเหรียงที่หล่นมาเป็นครั้งแรกให้ในวันนี้ระหว่างแกะเมล็ดไว้สืบต่อทายาท  เมื่อบ่ายพ่อครูก็เล่าให้ฟังว่าโดนเจ้าไก่งวงสอนมวยเข้าให้แล้ว

สัตว์ที่มนุษย์จัดให้อยู่ในกลุ่มต่ำกว่าตัวเองเหล่านี้ มีปัญญาปฏิบัติที่เลิศกว่ามนุษย์ในหลายเรื่องราว เคยคิดที่จะเรียนรู้จากมันบ้างไหม

ฉันพาตัวไปละลายความร้อนให้ตัวเองด้วยการเดินเก็บภาพต้นไม้ไปเรื่อยๆ แวะเวียนไปรอบๆสวน อยู่ร่วมกับสิ่งที่มองเห็นมากมายรอบๆตัว ทั้งต้นมะละกอที่เพิ่งย้ายที่ปลูก  ผึ้งหลวง จั๊กจั่น ดิน ใบไม้ ไก่ต๊อก นกยูง นกป่าทั้งหลาย  แล้วความรู้หลายอย่างเกี่ยวกับความทรงจำของตัวเองก็ผุดโผล่ขึ้นมาช่วยชี้มุมมองของความไม่รู้ให้ผุดโผล่ขึ้นมาแวบๆด้วย

ตกเย็นย่ำเมื่อแดดร่มลมยังไม่ตก เสียงหนึ่งก็เซ็งแซ่ยั่วให้ตามหา อ้อ เสียงเจ้าผึ้งหลวงนี่เอง เสียงเหมือนตัวเดียวดังใกล้หู หึ่งๆดังดีจริงๆ เดินตามเสียงไปแล้วหาตัวอยู่นานจึงได้เห็น เจ้าเสียงหึ่งๆที่ดังใกล้หูนั้น มิใช่ฝีมือของตัวเดียวหรอกนะ แต่เป็นหลายตัวร่วมกันอย่างพร้อมเพรียงให้ได้ยินเป็นเสียงเดียว  น่าทึ่งเจ้าแมลงพวกนี้จริงๆที่ไม่มีสมองแต่ก็สร้างความสามัคคีในพวกมันกันได้

พวกมันพากันส่งเสียงเรียกพวกมามั๊ง ก็สิ่งที่ตาเห็นไม่มีรังอยู่ เห็นมันบินกันว่อนอยู่ตรงตำแหน่งใกล้ๆหลังคา จะตอมเพื่อสร้างรังหรือก็ไม่ใช่ นึกแปลกใจทำไมมันพากันตอมไม้กันอยู่ได้หนอ  เคยเห็นแต่มันตอมอะไรที่หอมน้ำตาล แต่นี่มาตอมไม้หรือว่าไม้ตรงนี้มีกลิ่นอะไรบางอย่างที่ดึงดูดมันมากันนะ  ไม่มีคำตอบที่กระจ่าง ไม่ได้ตามดูจนรู้เห็นคำตอบหรอก รู้แต่ว่าพวกมันมีวินัย ไม่แตกแถวคอยมาก่อกวนคนอื่น ถึงแม้พวกมันจะเข้าพวกกันก็ตาม

ตอนที่หามันเจอ แวบหนึ่งก็มีเสียงผุดขึ้นมาสอนว่า ได้ยินอะไรที่ตาไม่เห็น อย่าเพิ่งตัดสินใจว่าถูกลวง ได้เห็นอะไรที่ได้ยินกับหูมาด้วย แต่เห็นแค่แวบเดียวอย่าเพิ่งตัดสินอะไรเชียวนา ก็ยืนมองตามเสียงอยู่ตั้งนาน ตั้งใจจะถ่ายภาพที่ตาเห็นจริงๆอยู่ตั้งนาน กว่าจะได้ภาพตัวผึ้งซึ่งมีเกือบร้อยตัวที่ตาเห็นจริงๆติดมาในภาพได้ ชัตเตอร์กล้องก็กดรัวไปหลายหนหลายคราวแล้วก็ติดภาพมาได้แค่ตัวเดียวเองอ่ะ

ผึ้งเป็นครูเรื่องการแปรผลผ่านเครื่องมือที่มนุษย์ผลิตขึ้นใช้แทนผัสสะว่าให้ผลลวงกันได้นะ จะใช้มันให้เป็นนายมันอย่าให้มันเป็นนายเลย

ระหว่างตามผึ้งก็มีอีกเสียงที่ดังก้อง จั๊กจั่นนะเองที่เป็นเจ้าของเสียง เสียงดังก้องแบบบอกให้รู้ว่าเจ้าของเสียงอยู่ในระดับต่ำๆพอให้เงยเห็นง่ายในระดับสายตา เดินตามเสียงไปอีกนั่นแหละ หาอยู่นานตรงแถวๆต้นมะม่วงหิมพานต์ใกล้หน้าบ้านจึงเห็นเจ้าของเสียง แหม เจ้าตัวเล็กนี่ช่างหลบเก่งจริงนะ มองหารอบๆหลายๆมุมของต้นไม้หลายต้นที่ตรงนั้นยังไม่เห็นจนกระทั่งเจอมุมมองที่มองเห็นช่อง เป็นช่องว่างระหว่างตัวมันกับต้นไม้ น่านนนนนนแหละจึงสามารถเจอตัวของมันและเห็นชัดเจน

เล็งกล้องเพื่อจะเก็บภาพเอาไว้ดูสักหน่อย  พาตัวเดินย่างก้าวเข้าไปใกล้ บะแหล่วเสียงเหยียบใบไม้ดังกรอบแกรบนิดเดียวเอง ผัสสะของมันช่างไวดีแท้ สามารถรับรู้ว่ามีสิ่งแปลกปลอมเข้ามาอยู่ใกล้ เสียงดังก้องนั้นจึงเงียบลงแล้วเจ้าของเสียงก็บินหนีไปต่อหน้า เร็วแบบไม่ทันกระพริบตาด้วยซ้ำไป

ระหว่างลุยผ่านกองใบไม้ที่หล่นเกลื่อนกล่น สัมผัสที่ผิวหนังรู้สึกถึงไอร้อนที่โชยขึ้นมาจากกองใบไม้ให้เอ๊ะ  ตอนนั้นเหมือนมันแวบคำถามเกี่ยวกับการคายความร้อนของใบไม้ร่วงอะไรทำนองนั้น  แล้วก็ได้รับรู้ความรู้ของตัวว่าพื้นฐานของความรู้ที่เคยเรียนเมื่อ ๓๐-๔๐ ปีก่อนของตัวเป็นฐานความรู้ที่อ่อนแออยู่มากมุม

ใบไม้ที่หล่นเกลื่อนกล่นในหน้าแล้งนี้ปล่อยก๊าซอะไรออกมาให้บ้างหนอ ไอร้อนจึงผ่าวๆเนื้อตัวเอาซะจริง

บอกกับตัวเองอย่างยอมรับว่าสมัยก่อนวิชาความร้อน แสง เสียงเป็นวิชาเลือก ครูจึงปล่อยให้เรียนด้วยตัวเองแล้วแต่สมัครใจ เมื่อเตรียมตัวเพื่อสอบเอ็นทรานซ์แล้วสอบได้นับว่าเป็นคนดวงดีไม่น้อยทั้งๆที่ความรู้ที่มีอยู่ไม่แน่นเลย เรียนด้วยตัวเองมีฝีมือเก็บเกี่ยวความรู้เป็นความทรงจำไดู้่ในระดับเตรียมอนุบาลแค่นั้นเอง  แค่จะดึงความทรงจำออกมาใช้ีแบบอัตโนมัติทันทีอย่างนี้ความรู้จึงไม่พอใช้ไปซะได้ เมื่อต้องการใช้มันแล้วใช้ไม่ได้ทั้งๆที่ได้เรียนมาให้ข้อสอนใจว่า “ความรู้พื้นฐานเป็นรากสำคัญจริงๆของความรู้”

ที่บันทึกเรื่องเอ๊ะกับความไม่รู้อยู่นี้ มิได้รู้สึกว่าความไม่รู้สำคัญต่อชีวิตจนเครียดหรอกนะขอบอก ฉันว่าความสำคัญของความไม่รู้กลับอยู่ตรงที่มันได้ส่งพลังบางอย่างให้เกิดความอยากเรียนรู้ต่างหากเล่า

ความไม่รู้ได้นำไปสู่การสังเกต เปรียบเทียบวิเคราะห์เมื่อเห็นแต่ความเหมือนอยู่ตรงหน้า ความสดของความรู้ทำให้รู้จัก”โลก” กว้างขึ้นกว่าเดิมหลายแง่มุม แล้วในที่สุดทักษะบางอย่างก็เกิดขึ้นและกลายเป็นสัญชาตญาณเมื่อคุ้นเคย

คติที่ได้จากมันก็คือ มันได้ให้พลังในเชิงบวกที่สดใหม่ให้กับตัวเองมากกว่าการรู้แล้วซะอีก แถมยังให้ชีวาคืนมากับชีวิตด้วยนะ  ชีวาที่ได้สัมผัสเป็นความตื่นตัวที่ตื่นรู้อย่างสดชื่นกับตัวเองไม่เบา  พลังแห่งชีวานี้ชวนต่อให้เรียนรู้กับการ “อยู่อย่างมีความหมาย” ที่ตัวเองให้นิยามไว้อย่างรื่นรมย์ใจด้วยซิ

ขอบคุณบรรยากาศของสวนป่าในยามเย็นที่ปลุกการตื่นรู้นี้ให้กับตัว

ขอบคุณความไม่ตั้งใจของตัวที่ทำให้เกิดโอกาส ขอบคุณเวลาที่่สั้นพอจนไม่เหลือไว้ให้กับความลังเลกับการตัดสินใจมาเยือนสวนป่าในครั้งนี้

ค่ำคืนที่เข้ามาเยือนมีเสียงร้องของจั๊กจั่นขับขานเป็นทำนองสลับกับเสียงบินพึบพับของมันยามต้องการเล่นไฟขับกล่อมตลอดเวลา  ไม่น่าเชื่อก็ควรเชื่ออย่างยิ่งว่าพลังของแมลงตัวเล็กๆนี้มีมากมาย สามารถส่งเสียงผ่านท้องที่สั่นพับๆออกมาเป็นเสียงดังก้องป่าได้อย่างชวนอัศจรรย์ใจ แถมด้วยท่าบินขำๆ  หกหน้า หัวทิ่ม หงายท้องพับๆยั่วแมวก็มี  เกาะนิ่งแล้วค่อยๆคลานหนีจิ้งจกตัวใหญ่ที่คอยจ้องงาบกินก็ได้ เงียบเสียงพักเมื่อเหนื่อยล้าก่อนลงมือส่งเสียงต่อก็ทำเป็น  น่าสงสัยเนอะว่ามันทำสิ่งเหล่านี้เป็นได้อย่างไร ใครสอนหรือ

แมลงสอนตัวมันเองให้ฝึกใช้สัญชาตญาณเพื่ออยู่รอดและอยู่ร่วมให้ได้ แล้วมนุษย์สมัยนี้เป็นอะไรกันไปหมดจึงไม่ยอมสอนตัวเองให้ฝึกใช้สัญชาตญาณเพื่ออยู่รอดด้วยตัวเอง อยู่ร่วมและอยู่อย่างมีความหมายที่มีค่าควรแก่การมีชีวิตให้ได้เอาซะเลย

เมื่อมันร่วงลงมาบนพื้นให้จับตัวได้  ไม่น่าสงสัยเลยว่าทำไมหาตัวมันไม่เห็นเมื่อยามมันเกาะอยู่บนต้นไม้ ปีกมันใสและบางจนกระทั่งมองได้ทะลุปรุโปร่งเห็นลายเส้น ตาโปนๆของมันดูแล้วแปลกตาดีนักเชียว พ่อครูเล่าเรื่องความสามารถเฉพาะของมันว่า แปลกตรงที่มดไม่ยอมไต่ ไรไม่ยอมตอมมันเลยนะนี่ ก็แม้แต่ต้นพริกมดยังไปกวนเยอะเลย มีดีอะไรอยู่ในตัวมัน มดจึงไม่รังควาน ใครรู้บ้างเนอะ บอกกันหน่อยดิ

พริกเย็นกว่าจักจั่นหรือเปล่า มดจึงชอบ

นั่งฟังดนตรีที่บรรเลงโดยวงจี๊กจั่นกันสักครู่ แม่ครัวคนงามก็ชวนกินข้าวเย็นด้วยกัน แน่นอนว่าได้กินผักสดอีกแล้ว คราวนี้มีน้ำพริกของโปรดเทียบเมนูมาให้  พร้อมกับปลากรอบอบแห้งอร่อยเชียว

กินผักหวานลิ้นสดจากสวนอร่อยจริงๆ มะเขือเทศลูกใหญ่สดกลายเป็นของหวานที่อร่อยเลิศรส ระหว่างกินก็แอบมีอารยะนินทาเล็กๆเกียวกับชาวเฮ ใครที่มีสะดุ้งในคืนวันที่ ๘ รู้เอาไว้เถิดว่าถูกอารยะนินทาด้วยความรักและปรารถนาดีเข้าเต็มเปาแล้ว…5555

ร้านอาหารที่ไหนก็ทำเลียนแบบไม่ได้ มะเขือเทศกรอบสดลูกใหญ่ delivery จากต้น อยากกินก็ได้กินในทันที

กินอิ่มกันแล้วก็นั่งทอดหุ่ย ชวนกันมองและเรียนรู้ชีวิตกลางคืนของจั๊กจั่นไปด้วยกัน  แล้วก็มีเสียงหนึ่งกังวานแทรกมา พร้อมเสียงพ่อครูชวนว่า ชวนให้ฟังเสียงจั๊กจั่นดูซิบรรเลงกันใหญ่เชียว ฟังเสียงจั๊กจั่นได้สักครู่ก็มีเสียงแทรกขึ้นว่าอยากได้ไปบรรเลงกล่อมนอน แต่ในเมื่อยังไม่ได้ก็มีเฉไฉส่งเสียงอย่างอื่นแทนไปก็ทำได้นะ  เสียงที่แทรกจั๊กจั่นเข้ามาเป็นเสียงอะไรอย่างไรเดากันเองไม่เฉลยหรอกนะคะ ปล่อยไว้ให้อยากรู้

ตกดึกเข้าหน่อยรู้สึกว่าร้อน จะเลียนแบบน้าเรื่องการอาบน้ำก็คิดว่าคงจะนอนไม่หลับแน่ จึงปลีกตัวจากพ่อครูมาอาบน้ำสระผมที่บ้านใหญ่ เดินไปไม่ทันถึงห้องนอน ฝ่าเท้าก็แสบแปล๊บขึ้นทันที ฉงนในใจเกิดอะไรขึ้นกับตัวเองเล่านี่ พลิกฝ่าเท้าขึ้นมาดู อ้าว เดินเหยียบเอาผึ้งเมื่อไรไม่รู้ตัว ผึ้งฝากรักไว้ด้วยเหล็กไนที่เจ็บแสบยิ่งนักไว้ให้ดูต่างหน้า

เสียงเพลงแห่งธรรมชาติผ่อนคลายทั้งคนและสัตว์ได้อย่างที่เห็น มาเถิดมาช่วยกันบำรุงรักษาไว้ให้ยืนนานด้วยกัน ธรรมชาติจะได้มีโอกาสคงอยู่เพื่อช่วยเยียวยาผู้คนต่อไปอย่างเนิ่นนาน

โชคดีที่ไม่แพ้พิษของมันจึงมีอาการแค่เจ็บแสบ โชคดีที่มียาหม่องผักบุ้งทะเลติดกระเป๋ามาด้วยทำให้มียาไว้ถูทาลดความแสบร้อน นึกถึงน้ำส้มสายชูขึ้นมาฉับพลัน นี่ถ้ามีน้ำส้มสายชูอยู่ใกล้ๆน่าเอามาลองลดความปวดดูมั่ง น่าจะหายปวดได้เหมือนตอนลองที่บ้านกับแผลที่โดนเข็มตำเนื้อเอาระหว่างลองผลิตเครื่องมือหักเข็มง่ายๆไว้ใช้งาน

แม่หวีคนสวยใจงามนั่งดูทีวีอยู่ เดินผ่านเข้าห้องไปหลังจากดึงเหล็กไนที่ค้างอยู่ทิ้งไปแล้ว แม่หวีเดินตามมาเื้อื้อเฟื้อความสะดวกเพิ่มให้อีกทั้งๆที่ได้เอื้อความสะดวกเรื่องที่นอน หมอน ผ้าห่มเอาไว้ให้เรียบร้อยแล้ว

รู้สึกขอบคุณจากใจจริงๆกับน้ำใจที่ได้มอบให้หมอตัวเล็กๆอย่างฉัน นี่แหละคือน้ำใจงามๆที่หาไม่ได้ในเมืองใหญ่ที่ผู้คนบอกกับตัวเองว่ามีความศิวิไลซ์อยู่มากมาย

สำหรับฉันความเรียบง่ายที่เต็มไปด้วยน้ำใจอย่างนี้ต่างหากคือความศิวิไลซ์ที่ฉันยอมรับคุณค่าของมัน

มะละกอที่เทวดาปลูกให้เมื่อย้ายต้นให้ไปหยั่งรากในที่ใหม่ เวลาที่ผันผ่านไปไม่กี่ชั่วโมงก็สอนใจชี้ให้เห็นมุมของการหล่อเลี้ยงได้ไม่เบาเลยเชียว

ตั้งใจว่าอาบน้ำสบายกายแล้วจะไปนั่งคุยต่อกับพ่อครู ที่ไหนได้ความง่วงเข้ามาเยือนจนแปลกใจ เพิ่งนึกขึ้นมาได้ตอนเขียนบันทึกนี่เองว่าที่ง่วงง่ายมาจากความล้าจากการกินน้ำน้อยเมื่อเทียบกับการเสียน้ำและเกลือทั้งวันผ่านเหงื่อที่ออกมาผสมกับการโดนผึ้งต่อยเข้าให้อีกนะเองที่ทำให้ง่วงเร็วกว่าที่เคย

ง่วงแล้วก็นอนซิจะฝืนไปทำไมมี  ตาหลับใจก็หลับไปด้วยจนรุ่งสว่าง มีเสียงของจั๊กจั่นกล่อมแว่วดังมาเป็นเสียงเบาๆ ไม่อึงคะนึงเหมือนที่ได้ยินอยู่นอกบ้าน เสียงที่ได้ยินคล้ายกับเสียงลมที่พัดให้ใบไม้แห้งส่ายไปมายังไงยังงั้นแหละนะ

๘ มีนาคม ๒๕๕๓

บันทึกอื่น :

๑. เพื่อนคือของขวัญ

๒. คุย คุย คุย ถาม ถาม ถาม

๓. เริ่มงงกับความหมาย “ไผเป็นไผ”

เพียงแต่ขอให้รู้ตัวเองว่าเราตัดสินใจเรื่องอะไร เพื่ออะไรและใช้บทเรียนที่ได้นั้นเป็นประสบการณ์ไว้สอนตัวเอง นั่นแหละคุณค่าที่มีแล้วหละ

ไม่มีประโยชน์กับการกลัวการตัดสินใจหรือมัวหวั่นไหวกับภาพประกอบการตัดสินใจที่ตัวเองสร้างขึ้นจนมีผลให้ภาพความรู้สึกที่ระบายไปด้วยสีเทามอบกลับคืนมาให้กับตัวเอง

ธรรมชาติแห่งชีวิตมีความสดใสในสีของตัวมันเอง ดอกไม้ที่ชอกช้ำก็ยังมีสีสันที่สดใสอยู่กับตัว แล้วเราจะำไประบายสีเทาๆปิดทับความสดใสของธรรมชาติด้วยเหตุดังฤา

ในวันที่เดินทางเข้าเมืองกรุงเพื่อปฏิบัติภารกิจระหว่าง ๑๐-๑๒ มีนาคม ในเสี้ยววินาทีก่อนย่างก้าวออกจากบ้านเมื่อรู้ว่าพ่อครูอยู่สวนป่า ฉันก็ตัดสินใจในฉับพลันว่าไปสวนป่าอีกครั้งเหอะน่า

ตัดสินใจแล้วก็ลังเลใจอยู่เหมือนกันว่าจะสามารถหรือเปล่าในเมื่อเวลาที่ถึงเมืองกรุงเป็นยามวิกาลมากแล้ว

เมื่อข้อมูลในบันทึกความจำส่วนตัวที่สามารถใช้นำพาให้ตัดสินใจ ข้อจำกัดของความรู้ที่มีอยู่บอกแค่ว่ามีความเป็นไปได้  แล้วคำตัดสินใจว่า “ลองดูก่อน ไปไม่ได้ก็ไม่เป็นไร” โผล่เข้ามาแจมด้วย  การตัดสินใจก็ได้มอบประสบการณ์ที่มีคุณค่าไว้สอนตัวเองอีกคราหนึ่งของชีวิต

หลายประสบการณ์ที่ได้สัมผัสนับจากบริการระดับโฮโซบนเครื่องบินเรื่อยลงมาถึงบริการวินมอร์เตอร์ไซด์แบบชาวบ้าน ชวนให้เห็นการระบายสีของชีวิตวันนี้ของตัวเองว่าเมื่อชีวิตได้ผ่านสีต่างๆมามากมาย มันให้คุณกับตัวเองในหลายๆเรื่อง

สีทุกเรื่องที่เคยระบายไว้ทำให้ชีวิตมีความหมาย ไม่ไร้คุณค่า อดได้ ไม่ท้อง่าย แล้วยังสอนให้เลือกข้างด้วยนะ

ดีใจที่สีที่เคยระบายให้ชีวิตที่ผ่านมาสร้างทางเลือกให้เดินไว้ ๒ สาย ดีใจที่สีหลายๆสีได้ช่วยให้ตัดสินใจกับการเลือกข้าง “ความรู้สึกดีต่อชีวิต”  แทนทางเลือกความรู้สึกที่อยู่ตรงข้ามทิศกัน

แล้วการเลือก “ความรู้สึกดีต่อชีวิต” ในครั้งนี้ก็นำพาให้สามารถไปนอนเล่นและนอนจริงที่สวนป่าได้

ห้องน้ำไฮโซบนเครื่องบินมีแยกห้องน้ำหญิง-ชายด้วยแฮะ มารู้ก็อีตอนเข้าผิดไปแล้ว

ระหว่างทางก็ได้เรื่องขำๆกับตัวเองเรื่องห้องน้ำอีกแหละ จะบนดินหรือบนเครื่องบินก็ไม่เว้นให้ เท้ามันชอบย่างก้าวพาให้เข้าไปใช้ห้องน้ำผู้ชายอยู่เรื่อยเลยเชียว

การเดินทางไปสู่เมืองแห่งปราสาทเขาพนมรุ้งในครั้งนี้เริ่มตั้งแต่เย็นห้าโมงครึ่งของวันที่ ๗ มีนาคม เดิมคิดว่าจะไปไม่ทันรถโดยสาร เดินทางจริงกลับมีเวลาเหลือเฟือให้ทำอะไรได้หลายเรื่อง(ถ้ามี)  ได้ใช้เวลาอ่านหนังสือโต๋เต๋รอเวลา่จนค่อนดึก คราวนี้จะใช้บริการนวดรอเวลาซะหน่อย ขานวดก็เต็มไปหมดเลยชวด

เริ่มเดินทางต่อ ๕ ทุ่มถึงเมืองแห่งเขาพนมรุ้งย่ำรุ่งตี ๔ ครึ่ง รอรถโดยสารแบบชาวบ้านอยู่ราวๆครึ่งชั่วโมง นั่งสบายๆบนรถโดยสารประจำทางเหมือนชาวบ้านทั่วไปผ่านความมืดบนท้องถนนอีกราวๆ ๔๕ นาที  ถึงตลาดสตึกสว่างพอดีๆ แล้วเกาะหลังหนุ่มวินมอร์เตอร์ไซด์เข้าไปสวนป่าด้วยความคิดว่า “ลองดูหน่อย”

บรรยากาศตอนย่ำรุ่งที่ชาวบ้านธรรมดาๆเท่านั้นมีโอกาสได้สัมผัส

ระหว่างทางก็ได้พูดคุยแลกเปลี่ยนข้อคิดของการเลือกใช้ชีวิตกับหนุ่มคนขับ คุยกันไปเพลินเหมือนกัน อาถรรพ์สวนป่ายังไม่คลายจริงๆ หนุ่มมอร์เตอร์ไซด์ประจำถิ่นคุยเพลินจนพาหลง พาเลยเข้าไปหมู่บ้านลึกเข้าไป ระหว่างพากันย้อนมาจึงต้องถามทางจากชาวบ้านที่พบพาน

ชายหนุ่มผู้นำพาบอกว่า ไม่ได้เข้าสวนป่ามานานแล้ว เริ่มรู้ตัวว่าหลงทางเมื่อผ่านทางเข้าไปไกลกว่าที่รู้สึก คลับคล้ายคลับคลาเหมือนกันว่าผ่านทางเข้ามาแล้ว ขอย้อนรอยไปลองดูทางแยกที่ผ่านมาแล้วกันหน่อย ย้อนรอยมาแล้วก็ตัดสินใจว่าน่าจะเป็นเส้นทางนี้แหละ เดาทางด้วยกันมาจนเจอชาวบ้านคนหนึ่ง สอบถามยืนยันเพื่อความมั่นใจ มีชาวบ้านนำทางมาด้วยจนถึงเส้นทางเข้า แล้วในที่สุดก็ถึงมหาชีวาลัยอีสานถิ่นแดนสงบเช้าพอดีๆ

บรรยากาศสงบในหน้าร้อนที่สวนป่ายามเช้า

วางสิ่งของไว้ที่บ้านใหญ่ มองไปรอบๆไม่เห็นเงาใครสักคน ความเงียบบอกว่าพ่อครูน่าจะยังไม่ตื่น แล้วหางตาก็แวบไปเห็นเงาสีขาวๆไหวๆอยู่ในสวนข้างบ้านใหญ่  พาตัวเดินเข้าไปคารวะศาลพระภูมิกล่าวคำขอบคุณที่ช่วยปกปักรักษาพื้นที่แห่งนี้ไว้ แล้วพาตัวไปหาเจ้าของเงาที่เห็น…..คนงานผู้หญิงนะเอง

คุยกันอยู่เป็นครู่เรื่องของต้นไม้ใบหญ้าทั้งหลายที่พากันสลดเพราะความร้อน  รับรู้ความพยายามของการทำให้พืชในสวนนี้ดำรงอยู่ รับรู้ว่าให้น้ำให้ท่ายังไงก็ยังพาความยากมาให้จนใจอยู่ไม่เบากับการออกแบบระบบน้ำให้มันได้พอเหมาะลงตัวกับความแล้งในคราวนี้

เหล่านี้ที่เห็นในภาพล้วนเป็นนักวิจัยชั้นยอด เคยเห็นมุมนี้กันบ้างไหม

คุยกันไปชวนกันดูต้นไม้กันไปจนเดินออกมาที่ถนน  มองไปข้างหน้าก็เห็นร่างไหวๆของใครคนหนึ่งกำลังทำอะไรบางอย่างอยู่แถวกอแป๊ะตำปึง  อ้อ พ่อครูกำลังเมตตาให้น้ำต้นไม้อยู่นี่เอง  เท้าพาตัวเดินย่องเข้าไปหา สะกิดเอวทักทายแบบไม่ให้เสียงก่อนคารวะ  ยิ้มกว้างที่เปิดขึ้นต้อนรับบอกถึงความดีใจกับการได้พบกันอีกครั้งในวันนี้

ความร้อนทำให้ผักสลด แล้วเมตตาจากคนก็ทำให้ความสลดหายไป

แล้วพ่อครูก็พาตรงดิ่งไปใกล้บ้านชี้ชวนทำความรู้จักกับยอดพืชมหาสมบัติยามแล้งและยามฝนที่อยู่ใกล้บ้าน ขึ้นบ้านก็ได้กอดแม่หวีเต็มอ้อมสมกับที่คิดถึง แม่หวีถามเรื่องของการวางแผนเดินทางมาสวนป่าในครั้งนี้ ฉันตอบแม่หวีไปว่าคราวนี้มาแบบไม่ได้ตั้งใจ ตัดสิินใจแล้วเดินทางมาเลย เดินหน้ามาค้นหาความเป็นไปได้ของการเดินทางมาให้ถึงแล้วก็ลงมือแค่นั้นเอง

ผ่อนกายให้ได้คลายล้าได้สักครู่ ก็พาตัวเดินตามพ่อครูไปยังสวนผักข้างบ้าน ชวนกันเก็บผักจนมือกำไม่หมด พ่อครูจึงแวบไปหยิบตะกร้ามาให้ถือเดินไปด้วยกัน ชมสวนหิ้วตะกร้าเ็ด็ดยอดผักตามรายทางที่พากันเดิน รับฟังสิ่งที่พ่อครูถ่ายทอดความเป็นธรรมชาติของพืชที่กำลังสนใจไปด้วย เดินไปเก็บไปแล้วเจ้าความรู้นี้ก็ผุดโผล่ขึ้นมาให้รับรู้ “อือ..ปัญญาปฏิบัตินี้มีหลากหลายรูปแบบเชียวนะ แม้แต่การเก็บผักก็เป็นปัญญาที่อยู่ในตัวคนนะ”

ทุกๆอย่างรอบตัวเรา มีปัญญาปฏิบัติแฝงเร้นไว้ให้เรียนทั้งสิ้น อยู่ที่ตัวเราเองรู้จักหยิบบทเรียนขึ้นมาเรียนแค่ไหน

ได้ผักเต็มตะกร้าแล้วนำกลับมาส่งให้แม่ครัวฝีมือเยี่ยมปรุงอาหารเช้ากินด้วยกัน  ผักเต็มตะกร้าใหญ่ที่ได้มามียอดผู้เฒ่าชมสาว (ใช่ชื่อนี้หรอกน่า..ไม่แน่ใจ..อิอิ) ยอดอ่อมแซบ  ยอดกวานฮง็อก ยอดโสม จะลงมือทำกับข้าวด้วย เจ้าบ้านก็ไม่ยอม

เมนูผักผัดไฟร้อนและไข่เจียวใส่มะเขือเทศเป็นกับกินกับข้าวต้มมื้อเช้า….ร่อยจังหู้

โจทย์ิที่อยู่รอบตัวเหล่านี้ เคยชวนให้เด็กลองเรียนลองวิิจัยให้เกิดปัญญาปฏิบัติแค่ไหนกัน

กินข้าวแล้วแม่หวีก็ชวนให้ฉันพักผ่อนแต่ฉันไม่ง่วง สายตามองไปรอบๆว่าจะทำอะไรกับเวลาหลังกินข้าว เห็นถังใส่ฝักมะขามวางทิ้งอยู่ จึงเอ่ยปากขอมีดปลายแหลมจากแม่หวีมานั่งควักเมล็ด ได้มะขามเปียกมามากโขเชียว พ่อครูนั้นเดินขึ้นบ้านลงสวนใกล้บ้านสลับกันไป ลงไปที่สวนก็คุยๆๆและลงมือลองระบบน้ำที่ออกแบบใหม่ไปกับคนงาน

ได้ห่านเป็นพี่เลี้ยงชวนเรียนแบบไม่รู้ตัวก็ได้นะ

ระหว่างนั่งแคะมะขามตาเหลือบไปเห็นถาดที่มีผงสีเขียวตากแดดอยู่ แรกเห็นเข้าใจไปว่าเป็นเศษผักที่ลอกตากแดดไว้รอทิ้งไปโน่น จนกระทั่งเดินตามรอยดูการใช้ชีวิตของเจ้าห่านจึงถึงบางอ้อ ว่าที่แท้เจ้าเศษผงสีเขียวที่เห็นคือเม็ดพันธุ์ของเจ้าผักโขมนี่เอง เป็นผักโขมจีนที่กำลังแก่จัดในระหว่างฤดูร้อนนี้นั่นเอง

๙ มีนาคม ๒๕๕๓

บันทึกอื่น :

๑. กลับมาบ้านก็เจอฝน

๒. ไม่รู้ก็ไม่เป็นไร จะรู้ไปทำไม

๓. ได้ข้อคิดโดยไม่ต้องคิด

เหมือนกับบังเอิญติวเข้มตัวเองตรงข้อสอบที่สรพ.ออกไว้พอดี๊พอดี การดำเนินการของเรื่องนี้ไปตรงหลักการพัฒนาคุณภาพของระบบการป้องกันโรคและภัยสุขภาพที่สรพ.ลุ้นให้มีการพัฒนากันอยู่พอดี๊พอดี ความใจเย็นที่ลงมือแก้ปัญหาที่ซับซ้อนนี้ทีละเปลาะ กลับช่วยให้ได้ผลงานที่สรพ.พอใจกว่าผักชีโรยหน้าซะอีก คำชมจากสรพ.ยังมีผลให้หน้าเด้งจนถึงทุกวันนี้…อิอิ

เมื่อเอ่ยปากเกริ่นเรื่องการได้เป็นนักเรียนโข่งรุ่น ๒ และบอกกำหนดเวลาที่จะหายไปจากร.พ.ให้บอร์ดรู้ ก็มีคำพูดที่ออกปากจากคนเป็นน้องว่า “พี่ๆ อยากให้พี่อยู่ด้วยตอนที่ทำการบ้านกันอ่ะพี่”

เมื่อเขารู้ว่าฉันว่างช่วงไหน วันนัดหมายก็ถูกกำหนดขึ้นในวันที่ฉันอยู่ทำงานที่ร.พ.ในทันที เพียงแค่ได้ยินคำพูด รับรู้ท่าทีที่บ่งบอกว่าแคร์ อยากให้อยู่ช่วยกัน นำความดีใจมาให้มากหลายเหมือนกันนา

การมีคนเห็นคุณค่าอยากให้มีส่วนร่วมกับงานด้วยแล้วรู้สึกเหมือนได้น้ำทิพย์ชะโลมใจให้สดชื่นนี่เป็นตัวบ่งบอกว่าเป็นคนบ้างานหรือเปล่าหนอ หรือว่าจะเป็นคนหลงอัตตา คำตอบที่บอกตัวเองก็คือ ไม่รู้เหมือนกันสัมผัสแค่ความยินดีและอยากช่วยทำของตัวแค่นั้นเอง

สรพ.พาตัวผละไปนานกว่า ๒ สัปดาห์แล้ว เรื่องราวของพื้นที่ที่นำพาให้ไปเจอตอมีการเปลี่ยนแปลงไป

เรื่องเดิมเกี่ยวกับเศษอาหารที่ปล่อยทิ้งลงคูน้ำ มีความก้าวหน้าเกี่ยวกับการใช้ถุงกรองเศษอาหารที่ผ่านท่อน้ำทิ้ง เศษอาหารที่หล่นลงคูไม่เหมือนเดิม เปลี่ยนจากมีมากมายเป็นมีน้อยกว่าน้อย ร้านค้าที่ไม่สวมถุงให้ท่อเปลี่ยนนิสัย ใส่ถุงให้ท่อจนครบทุกท่อในร้านของตน ถึงแม้จะดูไม่สวยงามนักก็ยอมไปก่อนถือเป็นการชั่วคราวระหว่างเรียนรู้ความสัมพันธ์ต้นน้ำกับปลายน้ำและให้เวลาแม่ค้าทำความคุ้นชินกับความสะอาดที่เปลี่ยนไปของคู

ก่อนสวมถุง หลังสวมถุง

สภาพก่อนสวมถุง-เลี้ยงหนู สภาพหลังสวมถุง-ไล่หนู

ประชากรหนูที่มาเยี่ยมเยียนในคูเป็นฝูงๆลดลงให้เห็นเหลือครั้งละตัว ทุกๆวันแม่ค้าบอกว่า ไม่ใคร่เห็นหนูวิ่งมาฝั่งร้านอาหารแล้ว จะมีบ้างก็แค่ตัวเดียวอย่างที่ได้เห็นด้วยกัน

หนูที่ลดเมื่อมีการจัดการเศษอาหารที่ไม่ควรทิ้งให้ลดน้อยลงบอกให้รู้ว่า ที่ลงมือไปนั้นเกาถูกที่คันแล้ว การเห็นหนูบอกว่ามีทีเผลอของการทิ้งเศษอาหาร หรือมีเศษอาหารหลุดลงคูอยู่

ไม่น่าเชื่อว่าได้หนูเป็นครูโดยไม่ตั้งใจเลย

วันหนึ่งที่ไปนั่งกินอาหารอยู่ที่นี่ในวันที่คนไม่พลุกพล่าน สังเกตเห็นนกบินเข้ามาในพื้นที่นี้เพียงบางจุด บางตัวบินถลาแล้วมุดตัวลงไปในคู บางตัวร่อนลงบนพื้นใต้โต๊ะแล้วเดินๆๆๆ ผงกหัวขึ้นลงเอาปากจิกๆบนพื้นแล้วถลาบิน สักครู่ก็บินมาใหม่ ครู “หนู” ที่สอนทฤษฎีเรื่องสิ่งมีชีวิตต้องการอาหารให้เห็นจะจะตาสะกิดใจขึ้นมาพลันเมื่อตาเหลือบเห็นเศษข้าวที่หล่นในคู บนพื้นมีวัตถุสีขาวหล่นอยู่ด้วย สักครู่นกก็บินถลาลงตรงจุดที่เห็นสีขาวนั้นแล้วจิกกิน จึงเห็นว่าสีขาวที่เห็นนั้นคือเศษข้าวนี่เอง

รู้แล้วๆว่าอะไรที่ดึงดูดนก ไก่ มาที่นี่ เศษข้าวเศษอาหารที่หล่นบนพื้นและคูน้ำนี่เอง มิน่าบินกันให้ว่อน ไล่ยังไงก็บินมาอีก จะกลายเป็นร.พ.เลี้ยงนกไว้เผยแพร่ไข้หวัดนกได้ยังไง ความคิดแล่นฉิว เอายังไงดี แล้วก็ปิ๊ง

คนงานก่อสร้างเลี้ยงไว้ มีเศษอาหารไก่ก็มากิน สัตว์มันไม่ผิดหรอกนะ

เดินไปบอกคนงานผู้ทำหน้าที่ดูแลพื้นที่ บอกกับเขาว่า “ลองให้หมอหน่อย ลองใช้น้ำหมักชีวภาพเช็ดพื้นปูนตรงที่เรียบราบดีกว่าตรงอื่นให้หน่อย ไม่เอาพื้นที่กว้างหรอก หมอแค่อยากรู้ว่าน้ำหมักชีวภาพช่วยให้น้องทำงานง่ายขึ้นมากน้อยแค่ไหน ช่วยให้พื้นสะอาดขึ้นแค่ไหน” แล้วเดินจากมา ปล่อยทิ้งเวลาไว้อีกหลายวันจึงเดินไปเยี่ยมใหม่

ไปพบเธออีกครั้ง เห็นรายละเอียดว่าพื้นโต๊ะสะอาดขึ้นกว่าแต่ก่อนชัดเจน ออกปากเอ่ยชมคนงานไปตรงๆว่า “รู้สึกมั๊ยน้องว่าที่นี่สะอาดขึ้น เธอทำได้นี่” คนงานที่ไม่ใคร่เบิกบานปล่อยยิ้มบานแฉ่งให้เห็นทีละน้อย หลังจากวันนั้นสังเกตเห็นว่า เธอขยันทำงานมากขึ้นๆ ไม่ได้ยินเสียงใครบ่นว่าเอาแต่นั่งอีกเลย

โต๊ะสะอาด พื้นไร้ฝุ่นที่ได้คืนมาหลังป้อนคำชมเล็กๆ “คุณทำได้”

แล้ววันหนึ่งเมื่อนั่งกินข้าวอยู่ จู่ๆเธอก็ถามว่า “หมอ น้ำหมักจะหมดแล้ว จะเอาที่ไหนใช้ต่อ” งงไปเป็นครู่กับคำถามซิน่า หายงงก็ถามกลับเธอไปว่า “อ้าวน้ำหมักหมดแล้วหรือ ใช้ทำอะไรจึงหมดเร็ว” คนสวยขึ้นตอบกลับมาว่า “ใช้ถูพื้นทุกวัน ล้างห้องน้ำด้วย”

ชวนคุยต่อเรื่องการจัดการที่ไปขอชวนไว้ให้แม่ค้าทิ้งเศษผักเศษผลไม้ไว้ให้ทำน้ำหมัก ได้ความว่ามีร้านที่ให้ความร่วมมือนำเศษผักและผลไม้มาใส่ในถังหมักให้จนเต็มล้น สัปดาห์เดียวเศษผักเศษผลไม้เต็มถัง หมักได้ 3 ถังเข้าไปแล้ว “เอ้าถ้ายังงั้น ไปดูเวลาที่ใส่กันไว้หน่อยซิ ถ้าครบเวลาก็กรองกากเอาน้ำมาใช้ต่อได้เลย ถังที่ว่างใส่ผักหมักต่อได้เลยน้องเอ๋ย”

ขนขยะสดทิ้งปวดแขนปวดไหล่ก็ชวนให้ลองทำน้ำหมักใกล้ๆ ลงมือทำให้ดูจนเข้าใจลงตัวแล้วก็ปล่อยให้ทำเอง

แล้ววันหนึ่งเมื่อปะหน้าแม่ค้าอีกครั้ง ก็ได้ยินเสียงบอกมาว่า “หมอขา เดี๋ยวนี้ติดน้ำหมักซะแล้วหละ ไม่ใช้อยู่กันไม่ได้แล้ว เหมือนกับทำอะไรไม่เสร็จยังไงไม่รู้ เดี๋ยวนี้รู้วิธีหมักกันแล้ว ไปทำใช้ต่อที่บ้านกันด้วยนะ ชอบจริงๆ” นี่คือความเปลี่ยนแปลงที่ชวนให้ดีใจที่เกิดขึ้นมา เรื่องราวนี้ได้นำไปเล่าต่อให้คนงานฟัง แล้วคำพูดนี้ก็หลุดจากปากเธอ “น้ำหมักมีน้อยใช้ไม่พอหรอก ไม่ให้ขนกลับบ้านหรอก จะไว้ใช้เช็ดพื้น ล้างห้องน้ำ……”

ไม่น่าเชื่อว่าแค่ไปชวนลอง ลงมือทำกับเขาด้วยเมื่อชวนเขาทำ ขอให้เขาทำให้เมื่อไม่มีเวลาลงมือทำเอง ขอให้ลองหน่อยปล่อยไว้อย่างท้าทายการตัดสินใจไม่เร่งเร้า กล่าวชมสิ่งที่เห็นเปลี่ยนแปลงเล็กๆน้อยของคนที่ลงมือทำ ได้ให้ผลลัพธ์ที่เปลี่ยนพฤติกรรมคนให้เกิดผลในเชิงบวก ได้คนที่เป็นแบบอย่างด้านพฤติกรรมดูแลสิ่งแวดล้อมที่ดีกว่าเดิมแลกคืนมาให้ชื่นใจได้

ก่อนท่อได้ถุงสวมก็ไปทำทิ้งไว้ให้ดูโดยไม่ได้พูดอะไรบอกแค่ว่าอยากรู้ขอลองหน่อย

เห็นแล้วยังเฉยๆ ก็ไปขอลองทำ้แล้วปล่อยให้เห็นเอง

ร้านที่ไม่ใช้น้ำหมักบำบัดน้ำก่อนทิ้ง ก็ไปขอเรียนรู้ แล้วปล่อยความรู้ไว้ให้เห็นเองกับตา

เห็นกำลังลงมือทำงานใช้แรงมาก-น้ำมากก็ไปชวนให้ลองใช้น้ำหมักเปรียบเทียบ

ดีใจมากเลยค่ะที่แม้แต่ร้านที่ดื้อมากๆ้ก็เห็นประโยชน์ทำไปกับเขาด้วยแล้ว ดีใจจริงๆ

เมื่อได้ความสะอาดจากเศษอาหารหกหรือหล่นเกลื่อนพื้นคืนมา เมื่อได้การกำจัดเศษอาหารที่ทิ้งในภาชนะมิดชิดขึ้นคืนมา แมว นก ไก่หายจ้อยไปเลย ยังเหลือหนูที่มีให้เห็นวันละตัว วันละครั้งสองครั้งเวลามีคนมาใช้สอยพื้นที่จำนวนน้อยๆ ก็ถือว่าเป็นการบ้านให้ได้ลองทำต่อไป

ขยะอาหารมีคนมาขอไปเลี้ยงสัตว์วางเกลื่อนตา ก็ชวนให้มองเห็นภัยที่ใกล้ตัวจากหนู ไม่ปรับปรุงก็แค่บอกว่า้ร.พ.ไม่อนุญาตให้ใครมาัรับไป

เมื่อปรับปรุงให้อย่างนี้ก็ผ่อนปรนยอมรับแล้วเรียนรู้จะเ็ป็นเรื่องชั่วคราวหรือถาวรค่อยว่ากันต่อไป

หลังจากวางใจว่างานที่นี่ไม่เร่งรีบแล้วก็หันไปทำงานอื่นจนเกือบลืมว่า่มีโจทย์ที่แก้ยังไม่จบอยู่ที่นี่ วันหนึ่งนึกขึ้นมาได้ว่าพื้นที่ใต้บ้านที่เคยเป็นสลัมนั้นดินน่าจะแห้งดีแล้ว จึงแวะเวียนไปดูพื้นที่อีกครั้ง ตั้งใจว่าจะจัดการเรื่องถมทรายปรับพื้นที่ด้านหลังให้เหมาะ กะว่าจะจัดพื้นที่ไว้ทำสวนครัวเล็กๆไว้ชวนคนมาเรียนรู้

ที่ไหนได้การไปเยี่ยมบริเวณบ้านร้างอีกครั้งในคราวนี้มีเรื่องให้เอะใจ เอะใจกับการเห็นว่ากากไขมันในบ่อทิ้งไขมันพองตัวสูงขึ้นอย่างน่าแปลกใจ ทีแรกเข้าใจว่าอากาศร้อนมากจนไขมันขยายตัว ทบทวนความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ที่ติดหัวอยู่บ้าง ดูเหมือนไม่เคยได้ยินเรื่องราวที่กำลังคิดถึง

สิ่งนี้ตาเห็นมาก่อนหน้าไม่เอะใจเพราะอยู่ภายใต้ความไม่รู้ เมื่อเกิดซ้ำก็ทำให้รู้ว่ายังมีเรื่องที่ไม่รู้อยู่อีกนะ

ความเอะใจกับการเห็นน้ำทิ้งและไขมันปริ่มรางคูที่นำน้ำลงบ่อ ความสงสัยกับทฤษฎีไขมันขยายตัวที่แวบเข้ามาในหัวว่าจริงหรือ ทำให้พาตัวเข้าไปร.พ.ในวันรุ่งขึ้นเพื่อตามดู ไปแล้วก็ต๊กกะใจ ตายละวา ใต้บ้านเป็นสลัมอีกแล้ว น้ำจากรางคูที่ปริ่มๆเมื่อวานนี้ ไหลล้นลงไปขังเจิ่งเต็มไปหมดอีกแล้ว ภาพที่เห็นเหมือนวันแรกที่เข้าไปยุ่งเกี่ยวกับสถานที่แห่งนี้เลยหละนี่ ในบ่อไขมันที่เห็นอยู่ก็มีไขมันหนาตัวสูงกว่าขอบคูเกือบคืบเชียว ผิดปกติแล้วหละนี่ เกิดอะไรขึ้นกันหนอ อากาศร้อนทำให้วิปริตขนาดนี้เลยหรือ ไม่น่าเชื่อเลยนา (อุณหภูมิในแต่ละวันอยู่ระหว่าง ๓๑-๓๓ องศาเซนติเกรด วัดในอาคารติดแอร์)

๒๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓

บันทึกอื่น :

๑. ช่วยกันลุ้นหน่อย

๒. ใช้ความรู้จากธรรมชาติและหลักคิดการพัฒนาคุณภาพแก้ปัญหาไปพร้อมๆกัน

๓. เชื่อมือได้จริงหรือเปล่า

๔. ตามไปดูดินแล้วร้องโอ๊ยเลย…ใครก็ได้ช่วยหน่อยค่ะ

๕. เจ็ดวันผ่านไปแล้วเร็วจริงๆ

๖. ไม่รู้อะไรก็ลองๆๆด้วยความรู้เท่าที่มี…หยุดรอตรงที่ความรู้คลุมเครือ…ก่อนเดินต่อ

๗. ๑๔ วันผ่านไป….ได้อะไรเป็นผลความคืบหน้ากับการปรับภูมิทัศน์แล้ว

๘. ทบทวนก่อนเดินต่อการปรับปรุง

๙. เจอตอ

๑๐. หลีกตอดีกว่าเยอะเลย