สืบเนื่องจากการที่ได้ไปแวะเยี่ยม Blog ของอาจารย์หมอวิจารณ์ พานิช   http://gotoknow.org/blog/thaikm/122289 หัวข้อ  ” ปุ๋ยขี้วัวทำอะไร “  เมื่อวันที่ 28 สิงหาคม 2550   เห็นว่าในชุมชนเมืองเรามีปัญหาการจัดการขยะค่อนข้างมาก  ในฐานะที่เป็นรองนายกเทศมนตรีนครพิษณุโลก  รับผิดชอบงานด้านสิ่งแวดล้อมมานานถึง 12 ปี  พอจะมีประสบการณ์ด้านนี้  อีกทั้งได้ทำการศึกษาค้นคว้า ทดลองทำปุ๋ยหมักจากขยะในครัวเรือนมานานพอสมควร  รวมทั้งเป็นวิทยากรเพื่อให้ความรู้เรื่องนี้ให้กับประชาชนในเขตเทศบาลนคร พิษณุโลก  องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอื่นๆและหน่วยงานที่สนใจ  เพื่อเป็นการคัดแยกขยะอินทรีย์หรือขยะชีวภาพออกจากขยะทั่วไป  ทำให้ปริมาณขยะและค่าใช้จ่ายลดลงอย่างมาก
อ่านๆดู Blog ของอาจารย์แล้วก็มีความคิดว่า   ขยะอินทรีย์ที่เกิดขึ้นในบ้านแทนที่เราจะนำมาทำปุ๋ยใช้ประโยชน์  เรากลับขนออกไปทิ้ง  เป็นปัญหาทั้งการเก็บขน  การขนส่งและการกำจัด  รวมทั้งค่าใช้จ่ายก็สูงมาก ( ค่าขยะก็ไม่ยอมจ่ายอีกต่างหาก )   แถมยังต้องไปหาขี้วัวขนเข้ามาในบ้านอีก  ถ้าภาษาชาวป๊อกเด้งก็คงเรียกว่าเสียสองเด้ง  เลยแนะนำให้อาจารย์ลองทำปุ๋ยหมักดู  ปรากฏว่าอาจารย์สนใจและติดต่อขอรายละเอียดมา  เลยรีบค้นหา VDO  เกี่ยวกับการทำปุ๋ย  และเอกสารต่างๆให้อาจารย์
หาเอกสารเท่าไหร่ก็หาไม่เจอ  โทรหาทีมงานให้ช่วยหาก็ไม่มี  ไม่แน่ใจเอกสารแจกหมดหรือเก็บจนลืม จำไม่ได้ว่าเก็บไว้ที่ไหน  (  ลืมบอกไปว่า  ครบวาระการดำรงตำแหน่งรองนายกเทศมนตรีไปตั้งแต่วันที่ 24  พฤษภาคม 2550  เลือกตั้งไปเมื่อวันที่ 28  กรกฎาคม 2550  ผลปรากฏว่าชนะยกทีมเป็นสมัยที่ 4  แต่กว่า กกต. จะรับรองผล  นายกเทศมนตรีจะเข้ารับตำแหน่ง  แล้วแต่งตั้งให้เป็นรองนายกเทศมนตรีใหม่ก็เมื่ออาทิตย์ที่แล้วนี่เอง เข้าที่ทำงานคราวนี้หาอะไรก็ไม่เจอ อิอิ )  เลยตัดสินใจเขียนลงใน Blogใหม่หมดเลย  เผื่อคนอื่นที่สนใจจะได้อ่านแล้วเอาไปทำด้วย
เลยต้องตะลุยเขียนม้วนเดียวจบ  ถ้าปกติไม่รับปากอาจารย์ไว้ก็คงต้องเขียน  3-4 เดือน ( ไม่รู้จบรึเปล่า  อิอิ )  ดีเหมือนกัน  จะได้เอาไปทำเป็นตำราแจกให้ชาวบ้าน  เวลาจัดการอบรมทำปุ๋ยหมัก  เหมือนเรื่องของคนเคยอ้วน คนชอบวิ่ง เขียนยังไม่จบดีเลย  ไปทำโครงการคลินิคหุ่นดีซึ่งเป็นโครงการลดน้ำหนักให้เด็กนักเรียนโรงเรียน สาธิตมัธยม  มหาวิทยาลัยนเรศวรก็รวบรวมเอาเรื่องที่เขียนไว้ใน Blog จัดพิมพ์เป็นคู่มือแจกให้นักเรียนที่เข้าโครงการไปแล้ว อิอิ

ออกแบบปกโดย พี่สุ ครับ

G2K 4 กย. 2550

หมายเหตุ…. พี่สุ  คือ  ครูสุคนสวย  แซ่เฮ

           กองปุ๋ยหมักในถังหมักหรือคอกหมักต้องคอยดูแลให้สภาพแวดล้อมเหมาะต่อการที่ จุลินทรีย์จะย่อยสลายอินทรียสารให้กลายเป็นปุ๋ยหมัก  คงไม่ลืมปัจจัยที่สนับสนุนการหมักนะครับ  คือต้องดูแลให้มีอากาศเข้าไปในกองหมัก  ให้มีความชื้นที่เหมาะสมและมีอุณหภูมิที่เหมาะสมด้วย
           การที่ จะทำให้มีอากาศเข้าไปในกองหมักได้  ต้องคอยดูอย่าให้มีการอุดตันของรูที่เราเจาะไว้  และขอบล่างของวงบ่อ  ต้องหมั่นดูแลให้อากาศเข้าสู่กองหมักได้สดวก 
           นอกจากนี้ยังต้องคอยกลับกองหมัก  เพื่อให้อากาศเข้าไปในกองหมัก  หลังจากหมักสักระยะหนึ่ง  กองหมักจะยุบตัวลงมา  อากาศก็จะเข้าไปในกองหมักได้ยากขึ้น  การกลับกองก็อาจใช้มือเสือหรือคราดก็ได้  ควรกลับกองหมักทุกอาทิตย์  ถ้ากลับได้บ่อยขึ้นก็จะดี

           ขณะกลับกองหมักให้สังเกตดูความชื้นของกองหมักด้วย  ถ้าแห้งเกินไปก็อาจเติมวัสดุสีเขียวหรือพรมน้ำให้กองก็ได้   ถ้าแฉะเกินไปก็อาจเติมวัสดุสีน้ำตาลเพิ่มลงไป  หรืออาจเปิดฝาคอกหมักหรือถังหมักให้โดนแดด  ช่วยลดความชื้นของกองหมัก
           คอยสังเกตดูอุณหภูมิของกองหมักด้วย  ถ้าทำถูกวิธีกองหมักจะมีอุณหภูมิสูงถึง  90-140 องศาฟาเรนไฮต์   เวลากลับกองอาจสังเกตเห็นไอร้อนจากกองหมัก  หรืออาจเอามือแตะดูจะรู้สึกถึงความร้อนที่มีอยู่ในกองหมัก 
           โดยปกติจะใช้เวลาประมาณ 90 วัน  ก็จะได้ปุ๋ยที่มีคุณภาพที่พอจะนำไปใช้ได้  จริงๆแล้วถ้าให้ดีและมีคุณภาพดีที่สุด ( Mature )  ต้องใช้เวลาถึง 120 วัน  ( เหมือนทำเหล้าต้องหมักแล้วบ่มต่อให้ได้ที่จึงจะได้เหล้าที่มีรสกลมกล่อม  ไม่บาดคอ )   ปฏิกริยาต่างๆก็จะเกิดขึ้นอย่างสมบูรณ์  ไม่มีความเป็นกรดด่าง  ไม่ใช้ออกซิเจนแล้ว  ไม่มีการผลิตคาร์บอนไดออกไซด์  ไม่มีความร้อนเกิดขึ้นในกอง  แต่ระยะเวลา 90 วันก็จะได้ปุ๋ยหมักที่สามารถนำไปใช้ได้แล้ว

           ในการทำปุ๋ยถ้ามีปริมาณมากอาจใช้ระบบ 2 ถังหรือ 3 ถังก็ได้  คือเราใช้ถังที่1 ก่อน  ทำไปเรื่อยๆจนถังหมักเต็ม  ถ้าใช้เวลา 1 เดือนถังหมักเต็ม  เราก็ใช้ระบบ 3 ถัง   คือเริ่มใช้ถังที่ 2  พอเต็มอีกก็เริ่มใช้ถังที่ 3  พอถังที่ 3 เต็ม  ถังแรกก็จะครบ 90 วันพอดี  เราก็สามารถนำปุ๋ยไปใช้  แล้วเริ่มใช้ถังแรกใหม่   ถ้าถังแรกใช้เวลา 1 เดือนถึงจะเต็ม  เราก็ใช้ระบบ 2 ถังก็พอ 

            ก่อน ที่จะนำปุ๋ยไปใช้ให้นำมาร่อนเสียก่อน  อุปกรณ์สามารถทำเองได้ง่ายๆ  ส่วนที่ผ่านตะแกรงร่อนคือส่วนที่จะนำไปใช้  ส่วนที่มีขนาดใหญ่จะไม่ผ่านตะแกรงร่อนก็นำกลับไปรองพื้นที่ก้นถังหมักอีก ครั้งเพื่อให้อากาศผ่านเข้ากองหมักได้สดวก          

   
           ปุ๋ยที่ใช้ได้แล้วจะมีลักษณะยุ่ยเป็นเกล็ดเล็กๆ  สีน้ำตาลหรือน้ำตาลดำ  ไม่ร้อน  แห้งสนิท  เหมาะที่จะนำไปใช้ปรับปรุงคุณภาพดินให้ร่วนซุย  สารอาหารก็มีพอสมควร  แต่อาจต้องเพิ่มสารเคมีอีกเล็กน้อย ( Enrichment ) ให้เหมาะกับการปลูกพืชแต่ละชนิด

เห็นไหมครับ ง่ายนิดเดียว น่าทำไหมครับ

ถ้าตัดสินใจว่าจะทดลองทำปุ๋ยหมักแน่นอนแล้วก็อ่านต่อนะครับ  ได้ทำเลดีๆในสวนหลังบ้านตามที่ได้แนะนำไว้แล้ว  ต่อไปก็เลือกแบบถังหมักหรือคอกหมักที่ถูกใจ  ถ้ายังไม่ตัดสินใจแนะนำให้ใช้วงบ่อคอนกรีตมาทดลองทำก่อนนะครับ  จะใช้ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 80 ซม.  หรือ 1 เมตรก็ได้   เจาะโดยรอบวงบ่อให้มีรูขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 2-3 ซม.   ประมาณ 10-12 รูโดยรอบวงบ่อ   เพื่อให้อากาศสามารถเข้าถึงกองหมักได้สดวก

เวลาวางถังหมักให้รองขอบวงบ่อให้สูงพ้นพื้นเล็กน้อย  เพื่อให้อากาศสามารถผ่านเข้าถังหมักจากด้านล่างได้  และจะช่วยระบายน้ำ ( กรณีที่ท่านวางวงบ่อบนพื้นปูน )
เอากิ่งไม้ที่มีขนาดใหญ่วางรองก้นถังหมักเพื่อให้อากาศถ่ายเทได้สดวก  หนาประมาณ 5-10 ซม.  คราวนี้ก็นำเอาวัสดุสีน้ำตาลและวัสดุสีเขียวผสมกันให้ได้สัดส่วนตามที่เคย แนะนำไว้  นำลงไว้ในถังหมักหรือคอกหมัก  ถ้าท่านผสมได้ถูกต้องจะได้กองหมักที่มีความชื้นพอสมควร  ไม่แห้งหรือไม่แฉะเกินไป  ถ้าแห้งเกินไปอาจพรมน้ำลงไปเล็กน้อย  หรือถ้าแฉะเกินไปก็ให้เพิ่มปริมาณของวัสดุสีน้ำตาลเพิ่มลงไป  เสร็จแล้วให้คลุมกองหมักด้วยวัสดุสีน้ำตาล  ซึ่งวัสดุสีน้ำตาลชั้นนี้จะทำหน้าที่ดูดซับกลิ่น  ทำให้กองหมักไม่เหม็นรบกวนเราและเพื่อนบ้าน
วัสดุสีน้ำตาลจะมีสัดส่วนของคาร์บอนสูง  จะทำหน้าที่เหมือนที่เราใช้ถ่านในการดับกลิ่น  ศัพท์ทางวิชาการเรียกว่าทำหน้าที่เป็น Biofilter  จะดูดซับกลิ่นทำให้ไม่มีกลื่นเหม็นรบกวน
ในการทำจริงๆ  เราจะมีวัสดุสีน้ำตาล ( กิ่งไม้  ใบไม้ ใบหญ้าแห้ง )  ที่เราสามารถเก็บรวบรวมไว้ก่อนเป็นจำนวนมาก  ถ้าเป็นกิ่งไม้ก็ควรจะตัดให้เป็นชิ้นเล็กๆแล้วใส่เข่งหรือถุงปุ๋ยเพื่อเก็บ ไว้ใช้เป็นวัตถุดิบในการทำปุ๋ย
ส่วนวัสดุสีเขียวส่วนมากจะเป็นเศษผัก   เศษผลไม้ที่เกิดขึ้นทุกวัน  ( ถ้ายังไม่แน่ใจก็อย่าเพิ่งนำเศษอาหารไปทำปุ๋ยหมัก  แต่ถ้าชำนาญแล้วก็สามารถนำไปหมักได้  ไม่มีปัญหาอะไร )  วัสดุพวกนี้พวกนี้มักจะเกิดขึ้นในครัวหรือห้องรับประทานอาหารเป็นส่วนใหญ่  ก็สามารถรวบรวมไว้ในภาชนะที่ใช้รวบรวมเรียกว่า Minibin หรือ  Compost Pail   แล้วนำไปทิ้งในถังหมักได้ทุกเย็น  ล้างภาชนะให้สะอาดแล้วนำกลับมาไว้ที่เดิม

เวลามีเศษผัก  เศษผลไม้และเศษอาหารเพิ่มทุกวัน  เราก็นำไปไว้ในคอกหมักปุ๋ยทุกวัน  เพราะถ้าปล่อยไว้หลายวันจะมีกลิ่นเหม็นรบกวนในบ้าน  เวลาจะนำลงในถังหมักก็ควรจะเปิดชั้นวัสดุสีน้าตาลออก   แล้วเ้ทวัสดุสีน้ำตาลเพิ่มลงไป  ผสมคลุกเคล้าให้เข้ากันโดยใช้คราดหรือมือเสือก็ได้  แล้วปิดกองด้วยวัสดุสีน้ำตาลเพื่อไม่ให้มีกลิ่น
เห็นไหมครับ  ง่ายนิดเดียว  น่าทำไหมครับ  ตอนต่อไปจะแนะนำวิธีดูแลกองหมัก  คอยติดตามนะครับ

วันนี้ก็เป็นวันพิเศษวันหนึ่ง…….

ตื่นเกือบเจ็ดโมงเช้า สบายๆ

ได้นั่งคุยกับหลานชายและหลานสะไภ้ระหว่างมื้อเช้า (เค้กกับไอติม ..ฉลองวันพิเศษ)

เสร็จก็ต่อด้วยกาแฟ หนังสือกับลานปัญญา รอพี่บางทรายมารับกลับพิษณุโลก เพราะพี่บางทรายกลับขอนแก่น

เดี๋ยวก็ได้นั่งคุยกับพี่บางทรายกับพี่ตุ๊ (คงไม่พูดคนเดียวหรอก…อิอิ)

กลับถึงบ้านก็ได้เจอแม่นุกับน้องอ้ายแล้ว

นึกถึงวันที่ผ่านมา ไม่ต้องย้อนกลับไปนาน เดี๋ยวเขียนไม่จบ

วันที่ 18 มิย. อยู่เกาะช้าง ตอนแรกนึกว่าจะมาจีบสาวพยาบาลไม่ทัน ทีมเกาะช้างขอเลิกเที่ยงเพราะต้องไปชุมนุมแสดงพลังกัน ก็เลยเป็นวันวันพิเศษอีกวันหนึ่ง แวะเยี่ยมนายเสี้ยวที่ระยองเพราะต้องขึ้นรถทัวร์ที่ระยอง นายเสี้ยวทำงานเลิกเย็นมากเลยไม่ได้เจอกัน แค่ได้คุยโทรศัพท์และแวะมาที่ระยองก็ถือว่าพิเศษแล้ว

วันที่ 19 มิย. เช้าๆน้าอึ่งอ๊อบมารับก็พิเศษมากแล้ว ได้ไปกินมื้อเช้ากับหมอเจ๊ อุ๊ยจั๋นตาอีก

สายๆก็เจอครูบา ป้าจุ๋ม พี่บางทราย พี่ตุ๊ รอกอด ครูอึ่ง อาราม เบิร์ด ได้เจอสาวพยาบาลที่เคยไปอบรมกันมา (พิเศษได้เจอ อ. กิ่ง อ. หมู อิอิ ) ได้ร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับสาวพยาบาล ชอบเรื่องปลูกต้นไม้กับโยนซาลาเปาให้หมากิน ฮ่า ๆๆๆๆๆๆๆ

อย่าเพิ่งงอนครับ อ. หลินฮุ่ยที่เคารพ แยกมาพูดถึงเพราะพิเศษสุดๆ อิอิ สุดยอดของทริปนี้ก็คือได้ใกล้ชิดกับ อ. หลินฮุ่ยที่เคารพ ได้เรียนรู้อะไรๆจากท่านมากครับ

วันที่ 20 มิย. อุ๊ยจั๋นตามารับที่บ้าน ได้เดินทางไปวัดพระบาทห้วยต้มพร้อมลูกสาวอุ๊ย 2 คน น่ารักมาก (เขียนบันทึกในลานปัญญาแล้วทั้ง 2 คนด้วย ) ไปช้ากว่ากำหนด เพราะมีเหตุขัดข้องเล็กน้อย แต่ก็ทันร่วมกิจกรรม

ได้เจอป้านิดและครอบครัว ได้เจอ อ.แฮนดี้กับเพื่อน

ตอนแรกไม่มีจังหวะปลูกต้นไม้ แต่ตอนบ่ายก็ได้ปลูกสมใจนึก มีความสุขมาก

มาครั้งนี้ได้เรียนรู้ว่า การทำอะไรๆร่วมกัน อาจไม่ได้ครบถ้วนตามที่กำหนดเอาไว้ แต่ถ้าเราทุกคนทำอย่างมีความสุขก็น่าจะพอใจ ความสำคัญอยู่ที่ได้ร่วมกิจกรรมด้วยกันอย่างมีความสุข ได้เรียนรู้อะไรๆเพิ่มเติม ไม่ใชผลงานที่ดีเลิศแต่จิตใจผู้คนบาดเจ็บ

ถ้าเราทำงานโดยมุ่งที่ผลงาน ตัวชี้วัด มันจะแข็งและขาดหัวจิตหัวใจ ผลงานอาจจะดีเลิศ ???? แต่ผู้คนบาดเจ็บด้านจิตใจ เราจะมีโอกาสทำงานร่วมกันอีกไหม ?

ถ้าเราทำงานร่วมกันอย่างมีความสุข ได้เรียนรู้เพิ่มเติมกัน มากบ้างน้อยบ้าง ผลงานอาจจะธรรมดาๆ(แต่พิเศษ) แต่เราสามารถจะร่วมกันทำงานที่ดีขึ้นในอนาคตได้อีก แถมทีมที่ทำก็มากขึ้นเรื่อยๆ ไม่ใช่น้อยลงๆๆ อิอิ

คราว นี้มาลองดูว่าจะใช้ถังหมักปุ๋ยหรือคอกหมักปุ๋ยแบบไหนดี  ก็เลยรวบรวมถังหมักปุ๋ยและคอกหมักปุ๋ยมาให้ดูเล่น  ชอบแบบไหนก็ลองนำไปประยุกต์ใช้เอง  ใครมีอะไรดีๆก็แนะนำมาหน่อยนะครับ

เทศบาลนครพิษณุโลกได้ทดลองถังหมักและคอกหมักมาหลายแบบ  แบบที่ใช้ไม้ทำก็สวยดีแต่จะผุพังง่าย  อายุใช้งานสั้น  ชาวบ้านนิยมใช้วงบ่อคอนกรีตมาเป็นถังหมัก  และใช้อิฐบล็อกมาทำเป็นคอกหมักครับ

ถ้าอยากให้สวยหน่อยก็คงต้องประยุกต์เอาจากที่ใช้ในต่างประเทศ  บ้านเรายังไม่เห็นมีขายครับครับ

ถ้าขี้เกียจกลับกองอาจต้องใช้แบบนี้ครับไม่ต้องลำบากกลับกองหมัก

หรือจะใช้แบบที่ใช้ทำปุ๋ยหมักในบ้านก็ได้นะครับ  จะเอาแบบของฝรั่ง

หรือแบบที่ใช้ในญี่ปุ่นก็ได้นะครับ

แต่แนะนำว่าควรจะทดลองทำโดยใช้วงบ่อคอนกรีตก่อนนะครับ  ไม่ค่อยสวยแต่ราคาไม่แพง  ทดลองทำในสวนหลังบ้านคงไม่น่าเกลียดเท่าไหร่  วันหลังเก่งแล้ว  มีประสบการณ์มากแล้วจะประยุกต์ออกแบบใช้เองสวยๆก็ได้นะครับ

ตอนนี้คงทราบปัจจัยที่สำคัญในการหมักปุ๋ยแล้วนะครับ  ที่เล่าให้ฟังเป็นการหมักปุ๋ยที่บ้าน (  Backyard Composting )  ถ้าสนใจจะทำก็เริ่มกันเลยนะครับ  เริ่มกันที่การเลือกสถานที่นะครับ

สถานที่ที่จะใช้หมักปุ๋ยควรให้ห่างจากบ้านหรือรั้วบ้านเล็กน้อย  แต่ไม่ควรห่างมากเกินไป  เพราะจะไม่สดวกเวลานำวัสดุต่างๆไปใส่ในถังหมัก  และถ้าห่างมากเกินไปเราก็จะไม่ค่อยไปดูแล

ควรให้อยู่ในที่ที่ระบายน้ำได้ดี  น้ำไม่ท่วม  เพราะถ้าคอกหมักหรือถังหมักถูกน้ำท่วมก็จะทำให้เกิดการบูดเน่าแทนที่จะเกิดการย่อยสลายตามธรรมชาติ

ควรอยู่ไม่ห่างจากก๊อกน้ำหรือแหล่งน้ำ  เพราะบางครั้งถ้ากองหมักแห้งเกินไป  อาจจำเป็นต้องเติมน้ำลงในกองหมักเพื่อให้มีความชื้นที่เหมาะสม

บ้านเราแดดค่อนข้างจัด  ไม่ควรตั้งคอกหมักหรือถังหมักในที่โล่ง  เพราะอาจทำให้กองหมักแห้งเกินไป  ทำให้ต้องคอยเติมน้ำเพื่อเพิ่มความชื้นให้กับกองหมัก   ควรตั้งไว้ใต้ร่มไม้เพื่อให้มีแดดรำไร          

ถังหมักหรือคอกหมักควรตั้งอยู่บนพื้นดิน  ไม่ควรตั้งบนพื้นปูนหรือคอนกรีต  เพราะจะช่วยให้น้ำส่วนเกินซึมลงดินได้  และจะได้ประโยชน์จากใส้เดือน หนอนและจุลินทรีย์ที่มีอยู่ในดิน

ในการทำปุ๋ยหมักจะคล้ายๆการทำเหล้า คือหมักเสร็จแล้วต้องมีการบ่มต่ออีกสักระยะหนึ่ง ถ้าบ่มจนได้ที่ มีรสกลมกล่อม

ปัจจัยที่สนับสนุนการหมัก
1. สัดส่วนวัสดุสีน้ำตาล : วัสดุสีเขียว
2. อากาศ
3. ความชื้น
4. ขนาดของกอง

ถ้าพูดในเชิงทฤษฎีก็คือ  Optimum Composting Conditions

1.  Carbon : Nitrogen  <> 30 : 1
2.  Oxygen  > 5 %
3.  Moisture   40-60 %
4.  Temperature  90-140 F

ขนาดของกองหมัก จะมีส่วนควบคุมอุณหภูมิ – Temperature
ในการทำปุ๋ยหมัก  นอกจากการใช้วัสดุสีน้ำตาลและสีเขียวให้ได้สัดส่วนมีอากาศเข้าไปในกองหมัก  มีความชื้นที่เหมาะสมความชื้นแล้ว  ปัจจัยที่สำคัญอีกประการหนึ่งก็คือขนาดของกองหมัก  ถ้ากองหมักมีขนาดเล็กเกินไปก็ไม่สามารถควบคุมความชื้นและอุณหภูมิที่เหมาะสม ไว้ได้  ขนาดของกองหมักควรมีขนาดอย่างน้อย 1 ลูกบากศ์เมตร   แต่ถ้าขนาดใหญ่เกินไปก็จะมีปัญหาที่อากาศไมาสามารถเข้าไปในกลางกองหมักได้  ก็จะเกิดการบูดเน่าของกองหมักเพราะอยู่ในสภาพที่ไม่มีอากาศหรือ Oxygen
ในการทำปุ๋ยหมัก  ถ้าทำได้ถูกต้องกองหมักจะมีอุณภูมิสูงถึง 90-140 องศาฟาเรนไฮต์   ซึ่งจะสามารถทำลายเชื้อโรคและเมล็ดพันธุ์ของพืชที่มีอยู่ในกองหมักได้

ถ้ากลับกองหมักบ่อยๆทุกวันหรือวันเว้นวันก็อาจได้ปุ๋ยที่พอจะนำไปใช้ได้เร็ว ( 30-45 วัน )  แต่ถ้ากลับทุกอาทิตย์อาจได้ปุ๋ยที่พอจะนำไปใช้ได้ในเวลา 60-90 วัน  ถ้าการย่อยสลายสมบูรณ์แล้วอุณหภูมิจะลดลงจนไม่มีความร้อนเกิดขึ้นอีกภายใน กอง
ในการทำปุ๋ยหมักจะคล้ายๆการทำเหล้า  คือหมักเสร็จแล้วต้องมีการบ่มต่ออีกสักระยะหนึ่ง  ในการทำปุ๋ยหมักให้สมบูรณ์จริงๆคือปฏิกริยาต่างๆเกิดขึ้นโดยสมบูรณ์ต้องใช้ เวลานานถึง 270 วัน  (  เหมือนสุราชั้นยอดที่บ่มจนได้ที่  มีรสกลมกล่อม  อิอิ )   แต่เอาว่าเป็นปุ๋ยที่พอจะนำไปใช้ได้  ( เป็นเหล้าก็ยังบาดคอหน่อย )  ก็ใช้เวลา 60-90 วันก็พอ
ปุ๋ยที่มีคุณภาพดีแล้ว ( Mature )  จะมีลักษณะเป็นเกล็ดสีน้ำตาลหรือน้ำตาลดำ  ค่อนข้างแห้ง  ไม่เกิดความร้อนภายในกองหมักแล้ว  ไม่มีความเป็นกรดหรือด่าง  มีสารอาหารพอประมาณ  สามารถนำไปใช้เป็นสารอาหารและปรับปรุงคุณภาพดินทางกายภาพ ( ทำให้ดินร่วนซุย ) ได้

ปัจจัยที่สนับสนุนการหมัก
1. สัดส่วนวัสดุสีน้ำตาล : วัสดุสีเขียว
2. อากาศ
3. ความชื้น
4. ขนาดของกอง

ถ้าพูดในเชิงทฤษฎีก็คือ  Optimum Composting Conditions

1.  Carbon : Nitrogen  <> 30 : 1
2.  Oxygen  > 5 %
3.  Moisture   40-60 %
4.  Temperature  90-140 F

ความชื้น  Moisture 40-60%

ในการทำปุ๋ยหมัก  นอกจากการใช้วัสดุสีน้ำตาลและสีเขียวให้ได้สัดส่วนและต้องให้มีอากาศเข้าไป ในกองหมักแล้ว  ปัจจัยที่สำคัญอีกประการหนึ่งก็คือความชื้น  ถ้ากองหมักแห้งเกินไป  การย่อยสลายก็จะใช้เวลานานขึ้น  ถ้าแฉะหรือมีความชื้นมากเกินไป  จะทำให้อากาศเข้าไปในกองหมักได้น้อยลง  ทำให้เกิดการบูดเน่าแทนการย่อยสลายแบบมี Oxygen

การเลือกสถานที่ก็มีความสำคัญ  ในประเทศที่มีอากาศหนาวอาจต้องวางถังหมักไว้กลางแจ้งเพื่อให้ได้รับแสงแดด  เป็นการลดความชื้นให้กับกองหมัก  แต่ในประเทศที่มีอากาศร้อน  ควรวางถังหมักไว้ในที่ร่มที่มีแดดรำไร  เพื่อไม่ให้กองหมักแห้งหรือมีความชื้นน้อยเกินไป

การควบคุมความชื้น

กรณีที่กองหมักแห้งหรือมีความชื้นน้อยเกินไป  อาจเติมวัสดุสีเขียวเพิ่มลงไปในกองแล้วคลุกเคล้าให้เข้ากันเพื่อเพิ่มความ ชื้นให้กับกอง  หรือพรมน้ำ (  ไม่ใช่รดน้ำ )  ให้กับกองหมัก  ถ้ากองหมักโดนแดดมากเกินไป  อาจต้องปิดฝาถังหมักหรือย้ายถังหมักเข้าในร่ม

กรณีที่กองหมักแฉะหรือมีความชื้นมากเกินไป  ก็อาจเติมวัสดุสีน้ำตาลเพิ่มลงไปในกองหมักแล้วคลุกเคล้าให้เข้ากันเพื่อลด ความชื้นให้กับกองหมัก  หรือย้ายถังหมักออกกลางแจ้ง  เปิดฝาถังหมักให้ได้รับแสงแดด  หรือคอยพลิกกลับกอง  เพื่อลดความชื้นให้กับกองหมัก

ในการทดลองหรือถ้าทำเป็นธุรกิจ  อาจใช้เครื่องวัดความชื้นเพื่อควบคุมให้ได้ความชื้นที่ 40-60%  แต่ถ้าทำที่บ้าน ( Backyard Composting )  ก็ไม่จำเป็นต้องใช้เครื่องวัดความชื้น  แต่อาศัยการสังเกตดูกองหมักและใช้มือจับดูว่ากองหมักแห้งเกินไปหรือชื้นเกิน ไป   ถ้าจับกองหมักดูแล้วรู้สึกว่าแห้งกรอบแกรบก็แสดงว่าแห้งหรือมีความชื้นน้อย เกินไป   กองหมักที่ดีควรมีให้ความรู้สึกเหมือนผ้าที่แห้งหมาดๆ   ถ้าลองบีบดูก็ไม่ควรมีน้ำหยดออกมา  ถ้ามีก็แสดงว่ามีความชื้นมากเกินไป

สรุป ใน การทำปุ๋ยหมัก  นอกจากต้องใช้วัสดุสีน้ำตาลและวัสดุสีเขียวให้ได้สัดส่วน  ดูแลให้มีอากาศเข้าไปในกองหมัก  ต้องคอยดูแลความชื้นให้พอดี  การหมักจึงจะได้ผลดีและใช้เวลาน้อย

ปัจจัยที่สนับสนุนการหมัก
1. สัดส่วนวัสดุสีน้ำตาล : วัสดุสีเขียว
2. อากาศ
3. ความชื้น
4. ขนาดของกอง

ถ้าพูดในเชิงทฤษฎีก็คือ  Optimum Composting Conditions

1.  Carbon : Nitrogen  <> 30 : 1
2.  Oxygen  > 5 %
3.  Moisture   40-60 %
4.  Temperature  90-140 F

อากาศ  -  Oxygen > 5%
ในการทำปุ๋ยหมัก  นอกจากจะต้องผสมวัสดุสีน้ำตาลและวัสดุสีเขียวให้ได้สัดส่วนที่เหมาะสมแล้ว  สิ่งที่สำคัญอีกประการหนึ่งก็คือต้องมีอากาศเข้าไปในกองหมัก  หรือต้องให้มี Oxygen เข้าไปในกองหมักมากพอสมควร  จึงจะเกิดการหมักหรือการย่อยสลายกลายเป็นปุ๋ยหมัก
ในการหมัก  จุลินทรีย์ต้องการ Oxygen  เพื่อทำให้เกิดการย่อยสลายตามธรรมชาติ  เรียกว่าเกิด Aerobic Raction ตามสมการ

และในกระบวนการนี้จะไม่ทำให้เกิดกลิ่นเหม็นเพราะเกิดคาร์บอนไดออกไซด์กับน้ำ

แต่ถ้ากระบวนการนี้ไม่มี อากาศ หรือ Oxygen  ก็จะเกิดการบูดเน่า  เรียกว่าเกิด Anaerobic Digestion  ตามสมการ

กระบวนการนี้  จะเกิดก๊าซมีเทน  ไฮโดรเจนซัลไฟด์  และแอมโมเนีย  ทำให้เกิดการบูดเน่าแทนการย่อยสลายตามธรรมชาติหรือการหมัก
ส่วนมากจะเข้าใจผิด  เวลาทำปุ๋ยหมักก็กลัวว่าจะมีกลิ่นเหม็นเลยหาภาชนะที่มิดชิด  ปิดฝาให้สนิท  อากาศเข้าไปไม่ได้  เลยยิ่งเหม็นมากขี้น
ในการหมัก  ขนาดของวัสดุที่ใช้ต้องอย่าให้ละเอียดเกินไป  เพราะถ้ามีขนาดเล็กเกินไปก็จะทำให้กองแน่น  อากาศเข้าไปในกองหมักลำบาก
เวลาหมักไปสักระยะหนึ่งก็เกิดการย่อยสลาย  กองจะยุบตัวลงมาทำให้กองแน่นขึ้น  อากาศก็จะเข้าไปในกองได้น้อยลง  ทำให้เกิดการบูดเน่าภายในกองหมักได้  จึงจำเป็นต้องกลับกองหมัก  เพื่อให้อากาศเข้าไปในกองได้  ส่วนมากจะแนะนำให้กลับกองหมักทุก 5-7 วัน
ถ้ากองหมักมีความชื้นมากเกินไป ( มีน้ำมาก )  ก็จะเป็นอุปสรรคทำให้อากาศเข้าไปในกองหมักได้น้อย  ทำให้เกิดการบูดเน่าภายในกองหมักได้
สรุปว่า ในการหมักปุ๋ย  นอกจากผสมวัสดุสีน้ำตาลและวัสดุสีเขียวให้ได้สัดส่วนแล้ว  ต้องดูแลให้อากาศเข้าไปในกองหมักได้ดี  ด้วยการใช้วัสดุที่มีขนาดเหมาะสม  ต้องคอยกลับกองหมักทุก 5-7 วัน  และต้องดูแลอย่าให้กองหมักแฉะหรือมีความชื้นมากเกินไป

ต่อจากตอนที่ 1

ปัจจัยที่สนับสนุนการหมัก

1. สัดส่วนวัสดุสีน้ำตาล : วัสดุสีเขียว
2. อากาศ
3. ความชื้น
4. ขนาดของกอง

ถ้าพูดในเชิงทฤษฎีก็คือ  Optimum Composting Conditions

1.  Carbon : Nitrogen  <> 30 : 1

2.  Oxygen  > 5 %

3.  Moisture   40-60 %

4.  Temperature  90-140 F

สัดส่วนวัสดุสีน้ำตาล : วัสดุสีเขียว

การหมักจะเกิดขึ้นได้เร็วและมีประสิทธิภาพต้องมีสัดส่วนของวัสดุสีน้ำตาลและ วัสดุสีเขียวที่เหมาะสม   ในเชิงทฤษฎีก็คือต้องผสมกันให้ได้สัดส่วน  คือให้ได้  C:N ratio ( Carbon : Nitrogen ratio) ประมาณ  30:1  โดยน้ำหนัก

จุลินทรีย์ที่ย่อยสลายอินทรียสารจะใช้ Carbon  เป็นแหล่งพลังงาน  และใช้ Nitrogen  เพื่อสร้างโครงสร้างของเซล

ถ้า อธิบายง่ายๆก็คือเอาของสด ( วัสดุสีเขียว – Green material )  ผสมกับของแห้ง ( วัสดุสีน้ำตาล – Brown material )  ให้พอขลุกขลิก  ไม่แห้งเกินไปหรือไม่แฉะเกินไป    ถ้าแห้งเกินไปก็จะใช้เวลานานขึ้น  ถ้าแฉะเกินไปก็จะเกิดการบูดเน่าแทนที่จะเกิดการหมักหรือย่อยสลายกลายเป็น ปุ๋ย

ใน การทำปุ๋ยหมักจริงๆเราคงไม่ต้องมานั่งคำนวณให้ได้ C:N ratio  30:1  หรอกนะครับ   ก็ใช้กะๆเอา    ทดลองสักพักก็จะมีความชำนาญเอง  แล้วจะได้สูตรของเราเอง  ที่สะดวกก็จะกะเอาเป็นสัดส่วน 1:1 โดยปริมาตร   หรือ 2:1  หรือ  3:2  เป็นต้น    เพราะถ้าใช้ขี้เลื่อยก็จะใช้น้อยเพราะขี้เลื่อยค่อนข้างแน่น   ถ้าใช้เปลือกถั่ว  หรือเศษกิ่งไม้ก็อาจต้องใช้ปริมาณมากหน่อย

วัสดุที่นำมาทำปุ๋ยควรตัดหรือย่อยให้มีขนาดเล็กลงหน่อย  ถ้าใช้เครื่องตัดก็จะตั้งขนาดได้  ว่าจะเอาขนาด ครึ่งเซ็นติเมตร  หรือขนาดสองสามเซ็นติเมตรแล้วแต่ต้องการเอาไปใช้แบบไหน  ถ้าไม่มีเครื่องตัดก็ใช้มีดหรืออุปกรณ์ทำสวนตัดก็ได้  จะทำให้การย่อยสลายหรือการหมักเกิดเร็วขึ้น

โปรดติดตามตอนต่อไปครับ